Σε συμφωνία κατέληξαν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωκοινοβούλιο υιοθέτησαν νόμο για την παρακολούθηση του εδάφους με στρατηγικό στόχο την πορεία προς υγιή εδάφη έως το 2050.
Η γενική προσέγγιση στην οποία κατέληξε το Συμβούλιο έχει ως στόχο να καταστήσει υποχρεωτική την παρακολούθηση της υγείας του εδάφους, παρέχει κατευθυντήριες αρχές για βιώσιμη διαχείριση του εδάφους και αντιμετωπίζει καταστάσεις όπου η ρύπανση του εδάφους δημιουργεί απαράδεκτους κινδύνους για την υγεία και το περιβάλλον.
Τα υγιή εδάφη αποτελούν τη βάση για το 95 % των τροφίμων που τρώμε, φιλοξενούν πάνω από το 25 % της βιοποικιλότητας στον κόσμο και αποτελούν τη μεγαλύτερη χερσαία δεξαμενή άνθρακα στον πλανήτη. Ωστόσο, το έδαφος αποτελεί περιορισμένο πόρο και πάνω από το 60 % των εδαφών στην ΕΕ δεν είναι σε καλή κατάσταση.
Η προεδρεύουσα Πολωνή Υπουργός Κλίματος και Περιβάλλοντος, κ. Paulina δήλωσε σχετικά για το θέμα:
«Με τη συμφωνία που επιτεύχθηκε σήμερα, δημιουργήσαμε το πρώτο πλαίσιο της ΕΕ για την αξιολόγηση και την παρακολούθηση των εδαφών σε όλη την Ευρώπη. Είναι πλέον καιρός για δράση καθώς πάνω από το 60% των ευρωπαϊκών εδαφών είναι ανθυγιεινά και χειροτερεύουν.
Το υγιές και ανθεκτικό έδαφος είναι το κλειδί για τη διασφάλιση ασφαλών και θρεπτικών τροφίμων και καθαρότερου νερού για τις επόμενες γενιές».
Συνολικό πλαίσιο παρακολούθησης
Τα κράτη μέλη, με τη στήριξη της Επιτροπής, θα παρακολουθούν πρώτα και στη συνέχεια θα αξιολογούν την υγεία όλων των εδαφών στην επικράτειά τους, ώστε οι αρχές και οι ιδιοκτήτες γης σε ολόκληρη την ΕΕ να μπορούν να ακολουθούν βιώσιμες πρακτικές διαχείρισης του εδάφους και να λαμβάνουν άλλα κατάλληλα μέτρα.
- Τα κράτη μέλη θα καθορίσουν σημεία δειγματοληψίας για παρακολούθηση, βάσει κοινής μεθοδολογίας της ΕΕ.
- Η γενική προσέγγιση περιλαμβάνει πρόσθετες δυνατότητες ευελιξίας για τα κράτη μέλη όσον αφορά τις μετρήσεις του εδάφους, μεταξύ των οποίων η δυνατότητα χρήσης υφιστάμενων δεδομένων και συστημάτων παρακολούθησης.
- Καθορίζει επίσης τις ελάχιστες απαιτήσεις ποιότητας για τα εργαστήρια που αναλύουν δείγματα εδάφους, ώστε να διασφαλίζεται η συγκρισιμότητα των μετρήσεων του εδάφους.
Αξιολόγηση της υγείας του εδάφους
Η γενική προσέγγιση συμμερίζεται τη φιλοδοξία της πρότασης της Επιτροπής για αξιολόγηση της υγείας του εδάφους, διατηρώντας την έννοια των χαρακτηριστικών περιγραφής του εδάφους (φυσικές, χημικές και βιολογικές παράμετροι).
Χάριν της προσαρμογής στις τοπικές συνθήκες, συμφωνήθηκε στο Συμβούλιο ένα πιο ευέλικτο σύστημα διπλής αξίας για την αξιολόγηση της υγείας του εδάφους:
- μη δεσμευτικές βιώσιμες τιμές-στόχοι σε επίπεδο ΕΕ που να αντανακλούν τους μακροπρόθεσμους στόχους
- λειτουργικές τιμές ενεργοποίησης, οι οποίες καθορίζονται σε επίπεδο κρατών μελών για κάθε χαρακτηριστικό περιγραφής εδάφους, προκειμένου να λάβουν προτεραιότητα και να τεθούν σταδιακά σε εφαρμογή μέτρα που οδηγούν σε υγιή κατάσταση του εδάφους
Βιώσιμη διαχείριση του εδάφους
Σύμφωνα με τη γενική προσέγγιση, τα κράτη μέλη θα καθορίσουν πρακτικές για βιώσιμη διαχείριση του εδάφους μέσα σε πέντε χρόνια από την έναρξη ισχύος της οδηγίας, λαμβάνοντας υπόψη τις κατευθυντήριες αρχές βιώσιμης διαχείρισης του εδάφους που ορίζονται στην οδηγία.
Μετριασμός της δέσμευσης γης
Παράλληλα με τη διατήρηση του φιλόδοξου μακροπρόθεσμου στόχου για μηδενική καθαρή δέσμευση γης έως το 2050, η γενική προσέγγιση επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση της σφράγισης του εδάφους και της καταστροφής του εδάφους, καθώς είναι η πλέον ορατή, η πιο αποτελεσματική και η ευκολότερη παρακολούθηση των πτυχών της δέσμευσης γης.
Καθορίζει αρχές μετριασμού που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον χωροταξικό σχεδιασμό των κρατών μελών, οι οποίες είναι επαρκώς ευέλικτες ώστε να σέβονται τις αποφάσεις χωροταξικού σχεδιασμού των κρατών μελών, περιλαμβανομένων των μέτρων στέγασης και ενεργειακής μετάβασης.
Μολυσμένοι χώροι
Κατά την προτεινόμενη οδηγία, τα κράτη μέλη θα εντοπίσουν όλους τους δυνητικά μολυσμένους χώρους και στη συνέχεια θα τους χαρτογραφήσουν σε δημόσιο μητρώο.
Η γενική προσέγγιση εισάγει μια σταδιακή προσέγγιση βάσει κινδύνου. Αυτό θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να δώσουν προτεραιότητα σε μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τους δυνητικούς κινδύνους, το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο και την τρέχουσα και προγραμματισμένη χρήση της γης. Για να βοηθήσουν στον εντοπισμό δυνητικά μολυσμένων χώρων, οι υπουργοί συμφώνησαν να καταρτιστούν εθνικοί κατάλογοι δυνητικά ρυπογόνων δραστηριοτήτων.
Μόλις εντοπιστεί ένας μολυσμένος χώρος, θα διερευνάται, και θα αντιμετωπίζονται τυχόν απαράδεκτοι κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.
Επόμενα βήματα
Η γενική προσέγγιση στην οποία κατέληξε το Συμβούλιο θα επιτρέψει στην εκ περιτροπής Προεδρία του να αρχίσει συνομιλίες με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την τελική μορφή του κειμένου. Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να αρχίσουν κατά τη διάρκεια του νέου νομοθετικού κύκλου.
Γενικές πληροφορίες
Σύμφωνα με τη στρατηγική της ΕΕ για το έδαφος, την οποία παρουσίασε η Επιτροπή το 2021, η έλλειψη ειδικής νομοθεσίας της ΕΕ χαρακτηρίστηκε ως σημαντική αιτία για την ανησυχητική κατάσταση των εδαφών της ΕΕ. Για να εξασφαλιστεί το ίδιο επίπεδο προστασίας του εδάφους που ισχύει για τα ύδατα, το θαλάσσιο περιβάλλον και τον αέρα στην ΕΕ, η Επιτροπή υπέβαλε την οδηγία για την παρακολούθηση του εδάφους στις 5 Ιουλίου 2023.
Απώτερος φιλόδοξος στόχος της προτεινόμενης οδηγίας είναι όλα τα εδάφη να βρίσκονται σε υγιή κατάσταση έως το 2050, σύμφωνα με τη φιλοδοξία της ΕΕ για μηδενική ρύπανση.
Η προτεινόμενη οδηγία συμβάλλει επίσης στην επίτευξη του θεματολογίου των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030.
