Από τις πλαγιές του Παγγαίου μέχρι τα Ελεύθερα, το Ελαιοχώριο, τη Νέα Πέραμο, το Ορφάνιο και την παραλιακή ζώνη, χιλιάδες οικογένειες στηρίζουν το εισόδημά τους στην παραγωγή επιτραπέζιων και οινοποιήσιμων σταφυλιών.
Του Χάρη Μπερτίδη
Η αμπελουργία αποτελεί διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της αγροτικής οικονομίας της Περιφερειακής Ενότητας Καβάλας. Από τις πλαγιές του Παγγαίου μέχρι τις αμπελουργικές εκτάσεις των Ελευθερών, του Ελαιοχωρίου, της Νέας Περάμου, του Ορφανίου και της ευρύτερης παραλιακής ζώνης, χιλιάδες οικογένειες στηρίζουν το εισόδημά τους στην παραγωγή επιτραπέζιων και οινοποιήσιμων σταφυλιών. Ωστόσο, η φετινή καλλιεργητική περίοδος εξελίσσεται σε μία από τις δυσκολότερες των τελευταίων ετών, καθώς η έξαρση του περονόσπορου προκαλεί σοβαρή ανησυχία στους παραγωγούς και απειλεί σημαντικό μέρος της παραγωγής. Οι πρόσφατες αυτοψίες στις αμπελουργικές περιοχές του Δήμου Παγγαίου κατέγραψαν εκτεταμένες προσβολές από περονόσπορο, ιδιαίτερα στις περιοχές των Ελευθερών και του Ελαιοχωρίου.
Βροχές και υγρασία
Οι συνεχείς βροχοπτώσεις, η αυξημένη ατμοσφαιρική υγρασία και οι σχετικά χαμηλές νυχτερινές θερμοκρασίες των τελευταίων εβδομάδων δημιούργησαν ιδανικές συνθήκες για την ταχεία ανάπτυξη και εξάπλωση της ασθένειας. Ο περονόσπορος της αμπέλου (Plasmopara viticola) αποτελεί μία από τις πιο καταστρεπτικές ασθένειες των αμπελώνων παγκοσμίως. Πρόκειται για παθογόνο οργανισμό που ευνοείται από συνθήκες υψηλής υγρασίας και θερμοκρασίες μεταξύ 10 και 25 βαθμών Κελσίου. Η ασθένεια προσβάλλει φύλλα, βλαστούς, άνθη και σταφύλια, μειώνοντας δραματικά τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα της παραγωγής. Τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως στα φύλλα με χαρακτηριστικές κιτρινωπές κηλίδες, γνωστές ως «λαδιές». Σε συνθήκες αυξημένης υγρασίας αναπτύσσεται στην κάτω επιφάνεια του φύλλου λευκή εξάνθηση, η οποία αποτελεί ένδειξη ενεργής μόλυνσης. Στη συνέχεια προσβάλλονται οι ταξιανθίες και οι νεαρές ράγες, οδηγώντας σε ξήρανση και απώλεια παραγωγής. Η καλλιεργητική περίοδος του 2026 χαρακτηρίστηκε από ασυνήθιστα συχνές βροχοπτώσεις κατά τη διάρκεια της άνοιξης και των πρώτων εβδομάδων του καλοκαιριού. Η διαδοχή βροχερών ημερών και η παρατεταμένη παραμονή υγρασίας πάνω στη φυλλική επιφάνεια ευνόησαν πολλαπλούς κύκλους μολύνσεων.
Οι γεωπόνοι επισημαίνουν ότι όταν συνδυάζονται βροχές, υγρασία άνω του 90% και ήπιες θερμοκρασίες, ο περονόσπορος μπορεί να εξαπλωθεί με εκρηκτικούς ρυθμούς μέσα σε λίγες ημέρες. Οι παραγωγοί συχνά αναγκάζονται να επαναλαμβάνουν ψεκασμούς σε πολύ μικρότερα χρονικά διαστήματα από τα συνηθισμένα, γεγονός που αυξάνει σημαντικά το κόστος παραγωγής. Η κατάσταση θυμίζει ανάλογες περιπτώσεις που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια σε πολλές αμπελουργικές περιοχές της χώρας, όπου οι παρατεταμένες ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές και μεγάλες απώλειες εισοδήματος. Η περιοχή του Παγγαίου διαθέτει ένα από τα σημαντικότερα αμπελουργικά οικοσυστήματα της Βόρειας Ελλάδας. Το μικροκλίμα της περιοχής, που συνδυάζει την επίδραση του Αιγαίου Πελάγους με τον ορεινό όγκο του Παγγαίου, ευνοεί την παραγωγή ποιοτικών σταφυλιών και οίνων υψηλής προστιθέμενης αξίας. Οταν όμως οι καιρικές συνθήκες μεταβάλλονται προς την κατεύθυνση της αυξημένης υγρασίας, το ίδιο αυτό μικροκλίμα μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας επιτάχυνσης των μυκητολογικών προσβολών. Σε πολλές περιοχές της Καβάλας καταγράφηκαν φέτος επαναλαμβανόμενες βροχοπτώσεις, πρωινές ομίχλες και αυξημένη νυχτερινή υγρασία, συνθήκες που θεωρούνται ιδανικές για την ανάπτυξη του περονόσπορου. Οι παραγωγοί αναφέρουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις η ασθένεια εμφανίστηκε ακόμη και σε αμπελώνες που είχαν ακολουθήσει πρόγραμμα προληπτικής φυτοπροστασίας, αυξάνοντας την πίεση στη συνολική παραγωγή.
Αυτοψία για το μέγεθος των ζημιών και αγωνία από τους καλλιεργητές
Στους αμπελώνες του Δήμου Παγγαίου βρέθηκε ο βουλευτής Καβάλας Γιάννης Πασχαλίδης, προκειμένου να διαπιστώσει από κοντά το μέγεθος των ζημιών που προκαλεί ο περονόσπορος στην αμπελοκαλλιέργεια της περιοχής. Κατά τη διάρκεια της αυτοψίας είχε επαφές με παραγωγούς, οι οποίοι εξέφρασαν την έντονη αγωνία τους για το μέλλον της φετινής παραγωγής αλλά και τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεών τους. Ο κ. Πασχαλίδης τόνισε ότι η Πολιτεία οφείλει να σταθεί έμπρακτα στο πλευρό των αγροτών, επισημαίνοντας πως οι άνθρωποι της πρωτογενούς παραγωγής βρίσκονται διαρκώς αντιμέτωποι με νέες προκλήσεις, χωρίς να διαθέτουν πάντοτε τα απαραίτητα εργαλεία και την αναγκαία στήριξη. Οπως ανέφερε, η αμπελοκαλλιέργεια αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας και κάθε απώλεια παραγωγής μεταφράζεται σε οικονομικό πλήγμα για ολόκληρη την περιοχή. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη άμεσης κινητοποίησης των αρμόδιων υπηρεσιών για την καταγραφή των επιπτώσεων και τη λήψη μέτρων ανακούφισης των πληγέντων παραγωγών. «Δεν αρκούν οι διαπιστώσεις και οι υποσχέσεις. Χρειάζονται γρήγορες παρεμβάσεις, ουσιαστική στήριξη και ένα ολοκληρωμένο σχέδιο προστασίας της αγροτικής παραγωγής» σημείωσε χαρακτηριστικά.
Τρομερή η οικονομική πίεση ανά στρέμμα
Η οικονομική διάσταση του προβλήματος είναι ιδιαίτερα σοβαρή. Ο περονόσπορος δεν προκαλεί μόνο απώλειες παραγωγής. Αυξάνει δραματικά και το κόστος καλλιέργειας. Οι παραγωγοί καλούνται να πραγματοποιήσουν περισσότερους ψεκασμούς, να χρησιμοποιήσουν μεγαλύτερες ποσότητες φυτοπροστατευτικών προϊόντων, να αυξήσουν τις καλλιεργητικές φροντίδες και να επενδύσουν περισσότερο χρόνο στην παρακολούθηση των αμπελώνων τους. Για μία μέση αμπελουργική εκμετάλλευση η επιβάρυνση μπορεί να ανέλθει σε αρκετές εκατοντάδες ευρώ ανά στρέμμα. Εάν συνυπολογιστεί και η ενδεχόμενη μείωση της παραγωγής, τότε οι συνολικές οικονομικές απώλειες μπορεί να είναι εξαιρετικά μεγάλες. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη εντονότερο για τους παραγωγούς που δραστηριοποιούνται σε περιοχές με υψηλή συγκέντρωση αμπελουργικών εκμεταλλεύσεων, καθώς επηρεάζονται συνολικά η τοπική οικονομία, η οινοποιία, η εμπορία και οι εξαγωγές.
Aνάγκη στήριξης των παραγωγών
Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες παρατηρούν ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα γίνονται ολοένα και συχνότερα. Περίοδοι ξηρασίας εναλλάσσονται με περιόδους έντονων βροχοπτώσεων, ενώ η εποχικότητα παρουσιάζει σημαντικές μεταβολές.
Στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη παρατηρούνται συχνότερα επεισόδια έντονων βροχών και πλημμυρικών φαινομένων, γεγονός που επηρεάζει συνολικά το αγροτικό περιβάλλον και αυξάνει την πίεση από φυτοπαθολογικές ασθένειες. Η σύνδεση των πλημμυρικών προβλημάτων με τις αυξημένες μυκητολογικές προσβολές είναι πλέον εμφανής. Η παρατεταμένη παρουσία νερού στα εδάφη και η υψηλή σχετική υγρασία δημιουργούν συνθήκες που διευκολύνουν την ανάπτυξη παθογόνων οργανισμών. Οι αμπελουργοί της Καβάλας ζητούν την άμεση καταγραφή των ζημιών και την ενεργοποίηση όλων των διαθέσιμων μηχανισμών στήριξης.
Αντικειμενική αποτίμηση των προσβολών
Το βασικό αίτημα είναι να υπάρξουν αντικειμενική αποτίμηση της έκτασης των προσβολών και οικονομική ενίσχυση των πληγέντων παραγωγών. Παράλληλα, θεωρείται αναγκαία η ενίσχυση των γεωτεχνικών υπηρεσιών ώστε να παρέχεται έγκαιρη επιστημονική ενημέρωση και να λειτουργούν αποτελεσματικότερα τα συστήματα προειδοποίησης για μυκητολογικές ασθένειες. Η προστασία της αμπελουργίας της Καβάλας δεν αφορά μόνο τους παραγωγούς. Αφορά ολόκληρη την τοπική οικονομία, τις επιχειρήσεις μεταποίησης, τον οινοτουρισμό, τις εξαγωγές και την αγροτική ανάπτυξη της περιοχής. Ο περονόσπορος στους αμπελώνες της Καβάλας δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα φυτοπαθολογικό πρόβλημα. Αποτελεί μια σοβαρή απειλή για έναν από τους πιο δυναμικούς αγροτικούς κλάδους της περιοχής. Η φετινή έξαρση της ασθένειας αναδεικνύει τις νέες προκλήσεις που δημιουργούν οι μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες και υπογραμμίζει την ανάγκη για ολοκληρωμένη στρατηγική προστασίας της αμπελουργίας.
Καθοριστικές οι επόμενες εβδομάδες
Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστικές. Η εξέλιξη των καιρικών συνθηκών, η αποτελεσματικότητα των μέτρων φυτοπροστασίας και η ανταπόκριση της Πολιτείας θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό το μέγεθος των απωλειών και το μέλλον χιλιάδων στρεμμάτων αμπελώνων στην Καβάλα, και ιδιαίτερα στον Δήμο Παγγαίου. Η μάχη κατά του περονόσπορου δεν αφορά μόνο το φετινό εισόδημα των αμπελουργών. Αφορά τη βιωσιμότητα μιας ολόκληρης παραγωγικής δραστηριότητας που έχει ταυτιστεί με την ιστορία και την οικονομία του Παγγαίου. Αφορά τις εξαγωγές, τον οινοτουρισμό, τις θέσεις εργασίας, την ίδια την ταυτότητα της περιοχής. Αν η φετινή κρίση εξελιχθεί σε γενικευμένη απώλεια παραγωγής, οι επιπτώσεις θα γίνουν αισθητές σε ολόκληρη την τοπική οικονομία της Καβάλας. Η περιοχή του Παγγαίου δεν είναι μια οποιαδήποτε αμπελουργική ζώνη. Πρόκειται για μία από τις ιστορικότερες και δυναμικότερες οινοπαραγωγικές περιοχές της Ελλάδας.
Γεωγραφική ζώνη ΠΓΕ
Η γεωγραφική ζώνη ΠΓΕ Παγγαίο περιλαμβάνει εκτεταμένες αμπελουργικές εκτάσεις του Δήμου Παγγαίου και διαθέτει μακραίωνη παράδοση που συνδέεται ήδη από την αρχαιότητα με τη λατρεία του Διονύσου. Οι αμπελώνες αναπτύσσονται σε πλαγιές και επικλινή εδάφη που θεωρούνται ιδανικά για την παραγωγή ποιοτικών οίνων. Στην περιοχή δραστηριοποιούνται δεκάδες αμπελουργοί και αρκετά σημαντικά οινοποιεία, ενώ καλλιεργούνται διεθνείς και ελληνικές ποικιλίες, όπως Sauvignon Blanc, Chardonnay, Cabernet Sauvignon, Merlot, Syrah και Μαλαγουζιά. Το κρασί της Καβάλας αποτελεί πλέον εξαγώγιμο προϊόν με ισχυρή παρουσία σε αγορές του εξωτερικού και σημαντική συμβολή στην τοπική οικονομία.