Από την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί
Έρευνα του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου: Το σενάριο του ιού, με κύριο ύποπτο τον PLMVd ή αλλιώς το ιοειδές του λανθάνοντος μωσαϊκού της ροδακινιάς, αποκλείστηκε
Του ΛΕΥΤΕΡΗ ΖΑΒΛΙΑΡΗ
zavliaris@gmail.com
Με ένα «ναι μεν, αλλά» έφυγαν οι αγρότες της Πέλλας από την ενημέρωση του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, αναφορικά με το τι συμβαίνει με την παραμόρφωση των ροδάκινων, αλλά και των άλλων πυρηνόκαρπων. Η περιοχή, πρωτεύουσα εδώ και χρόνια της παραγωγής του βιομηχανικού ροδάκινου, βρίσκεται εν θερμώ από το 2021 και μετά, όταν το φαινόμενο ξεκίνησε από το χωριό Αμπελειές, και πλέον έχει εξαπλωθεί όχι μόνο σε όλη την Πέλλα, αλλά και στη γειτονική Ημαθία, στο Κιλκίς και στη Λάρισα.
Πέρυσι, όταν ο κόμπος έφτασε στο χτένι, κινητοποιήθηκε ο κρατικός μηχανισμός ώστε να βρεθεί επιτέλους τι προκαλεί την παραμόρφωση, που ουσιαστικά σβήνει οποιαδήποτε εμπορική αξία για τους καρπούς. Το σενάριο του ιού, με κύριο ύποπτο τον PLMVd ή αλλιώς το ιοειδές του λανθάνοντος μωσαϊκού της ροδακινιάς, αποκλείστηκε νωρίς. Αλλωστε, τον περασμένο χειμώνα την εν λόγω διαπίστωση είχε κάνει και το ΑΠΘ, και συγκεκριμένα η ομάδα του διευθυντή του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Ζωολογίας και Παρασιτολογίας του ΑΠΘ, καθηγητή Δημήτρη Κωβαίου. Οπως τόνισε στο πόρισμα, ύστερα από έρευνα που παραγγέλθηκε από την Ενωση Κονσερβοποιών Ελλάδος -φορέα που πλήττεται άμεσα από την παραμόρφωση-, δεν τίθεται θέμα ίωσης για το εν λόγω φαινόμενο στα πυρηνόκαρπα.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: τι προκαλεί τελικά την παραμόρφωση; Πρέπει να εκριζώσουν τα δέντρα τους οι παραγωγοί; Αν όχι, τι πρέπει να κάνουν κατά τη διάρκεια της χρονιάς ώστε τα ροδάκινα, τα νεκταρίνια, τα δαμάσκηνα και τα βερίκοκά τους να είναι εμπορεύσιμα;
Η ακαρολόγος Ελευθερία Καπαξίδη έδωσε το περασμένο διάστημα ορισμένες απαντήσεις και τα πρώτα δείγματα οδηγούν στο να υπάρξει φως στο τούνελ
Τι έδειξε η έρευνα για τους ιούς
Σύμφωνα με την επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας του Μπενάκειου, εξειδικευμένη ακαρολόγο Ελευθερία Καπαξίδη, από τα δείγματα που έφτασαν πέρυσι στο εργαστήριο του ινστιτούτου υπήρχαν περιπτώσεις που είχαν προσβληθεί, αλλά και περιπτώσεις που ήταν καθαρές. Με τεχνολογία αλληλούχησης υψηλής απόδοσης, που επιτυγχάνει τον ταυτόχρονο εντοπισμό όλων των ιών σε ένα δείγμα, στα συμπτωματικά δέντρα βρέθηκαν από δύο έως έξι ιοί, με πιο συχνό το ιοειδές του λανθάνοντος μωσαϊκού της ροδακινιάς. Σε εμφάνιση έπονταν ο ιός της ευλογιάς της δαμασκηνιάς ή σάρκα, ο ιός της πράσινης δακτυλιωτής ποικιλοχλώρωσης της κερασιάς, ο ιός της νεκρωτικής δακτυλιωτής κηλίδωσης των πυρηνοκάρπων, των χλωρωτικών κηλίδων των φύλλων της μηλιάς, ο ιός σχετιζόμενος με τη δακτυλιωτή κηλίδωση της κορδυλίνης και ο ιός σχετιζόμενος με τη βοθρίωση του ξύλου της νεκταρινιάς. Από αυτούς, ο πρώτος, ο δεύτερος και ο τέταρτος ιός είναι γνωστό πως είναι επιζήμιοι, αλλά δεν προκαλούν τη συγκεκριμένη συμπτωματολογία.
Στα μη συμπτωματικά δέντρα βρέθηκαν από τρεις έως τέσσερις ιοί, το ιοειδές του λανθάνοντος μωσαϊκού της ροδακινιάς, η σάρκα, ο ιός της πράσινης δακτυλιωτής ποικιλοχλώρωσης της κερασιάς και ο ιός των των χλωρωτικών κηλίδων των φύλλων της μηλιάς.
Στον κατάλογο των ακάρεων που βρέθηκαν υπήρχε και το Eryophyidae, το οποίο ήταν καινούργιο για το εργαστήριο της ακαρεολογίας
Συμπέρασμα της εξέτασης δειγμάτων ήταν ότι σε συμπτωματικούς αγρούς υπήρχε η απουσία των κύριων ιών. Το εργαστήριο ιολογίας ουσιαστικά απεφάνθη ότι κύρια αιτία της παραμόρφωσης δεν είναι κάποιος ιός, ωστόσο δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο το μωσαϊκό της ροδακινιάς να εμπλέκεται σε μια μίξη παρασιτικής καταπόνησης των φυτών.
Η έρευνα που κατέληξε στο συμπέρασμα για τον «δράστη»
Με το σενάριο του ιού διπλά αποκλεισμένο από δύο ερευνητικές ομάδες, η ομάδα του Μπενάκειου αποφάσισε να προσανατολιστεί αλλού. Οπως επεσήμανε η ακαρολόγος Ελευθερία Καπαξίδη, «επειδή από τις αρχές του 2024 φαινόταν ότι η ίωση δεν ήταν η αιτία της παραμόρφωσης, αρχίσαμε να κοιτάμε και άλλα πιθανά αίτια». Στη μοριακή εξέταση PCR, που έγινε τον Μάιο του 2024 στα διαθέσιμα δείγματα, βρέθηκαν και κάποια ακάρεα είτε αδιάφορα είτε ακίνδυνα. Στον κατάλογο των ακάρεων που βρέθηκαν υπήρχε και το Eryophyidae, το οποίο ήταν καινούργιο για το εργαστήριο της ακαρεολογίας, γιατί δεν έχει βρεθεί γένος αυτού του είδους στη χώρα μας.
Στη συνέχεια ζητήθηκαν δείγματα από ροδακινιές, όπου έγινε ενδελεχής εξέταση των καρπών, ώστε να βρεθεί κάτι συγκεκριμένο για πρώτη φορά στα χρονικά της χώρας. Πράγματι, σε στεροσκοπική εξέταση των καρπών βρέθηκε το εν λόγω άκαρι.
Σύμφωνα με την κυρία Καπαξίδη, στα καλοκαιρινά δείγματα βρέθηκε πάνω στους καρπούς. Τα δείγματα όμως παραήταν σποραδικά ώστε να βγουν βιολογικά συμπεράσματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε ορισμένα δείγματα παραμορφωμένων καρπών δεν είχε βρεθεί κάτι.
Οι ερευνητές βρέθηκαν αντιμέτωποι με διάφορα σενάρια, όπως η πιθανότητα το εν λόγω άκαρι να είχε φύγει από τους καρπούς και να πήγε στους οφθαλμούς. Δεν αποκλείστηκε δε η περίπτωση, σε έναν αγρό με πολύ βαριά προσβολή, ένα κλαδί δέντρου που εξετάστηκε να μην είχε άκαρι και το άλλο να είχε πάνω από 100 άτομα ανά οφθαλμό. Αυτά τα δεδομένα ίσχυαν μέχρι και το φθινόπωρο του 2024.
Οι παρατηρήσεις που έφεραν και τις προτάσεις αντιμετώπισης
Κατά τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου – Φεβρουαρίου βρέθηκε ότι το άκαρι ήταν προστατευμένο μέσα στους οφθαλμούς σε αναπτυσσόμενους πληθυσμούς, ενώ παρατηρήθηκε ότι δεν διαχείμασε και δεν σταμάτησε τη δραστηριότητά του. Στην άνθιση βρέθηκε ότι το άκαρι ήταν στα λέπια των οφθαλμών, αλλά όχι μέσα στο άνθος. Στην πτώση πετάλων και την εμφάνιση καρπών το είδος μετακινήθηκε στους μικρούς καρπούς. Βάσει αυτών των χαρακτηριστικών, οι ερευνητές επιχείρησαν πρώτη φορά να δώσουν οδηγίες αντιμετώπισης.
Οπως τόνισε η Ελευθερία Καπαξίδη, «υπήρχε δυσκολία, γιατί στο μεγαλύτερο διάστημα το είδος είναι προστατευμένο, είτε στα λέπια των οφθαλμών είτε στα τριχίδια των καρπών, ιδίως όταν είναι μικροί». Οι επεμβάσεις που προτάθηκαν ήταν η εφαρμογή του ακαρεοκτόνου αβαμεκτίνη στο στάδιο της ρόδινης κορυφής και μετά την πτώση πετάλων, καθώς η ιδιότητα που έχει να βγάζει ατμούς μπορεί να μειώσει τους πληθυσμούς. Μετά την πτώση του κάλυκα προτάθηκε η εφαρμογή βρέξιμου θειαφιού μετά την πτώση του κάλυκα. Προκειμένου δε να γίνει αναλυτική εξέταση του θέματος, επελέγησαν επτά αγροί στην περιοχή υψηλής προσβολής στην Πέλλα, ώστε εκεί να γίνεται η εφαρμογή της προτεινόμενης φυτοπροστασίας και να βγαίνουν συμπεράσματα.
Ο πρώτος αγρός χρησιμοποιήθηκε ως μάρτυρας, δηλαδή δεν γινόταν καμιά εφαρμογή οποιασδήποτε φυτοπροστασίας, ώστε να γίνει δυνατή η σύγκριση με τους άλλους έξι αγρούς. Η εξέταση, που γίνεται συστηματικά, αφορά τους επτά αγρούς οι οποίοι διαθέτουν ποικιλίες Andros, Evert και Α37. Ωστόσο, στο πρόγραμμα θα ενταχθεί και η ποικιλία Κατερίνα, που αφορά πολλούς παραγωγούς.
Τα δείγματα από τις πρώτες εφαρμογές
Το προηγούμενο έτος, η προσβολή στους επτά αγρούς που εξέταζε το Μπενάκειο ήταν σε ποσοστό πάνω από 50%. Στη δειγματοληψία του Φεβρουαρίου, πριν από τη ρόδινη κορυφή, τα ακάρεα που βρέθηκαν ήταν από 0 έως 100 ανά οφθαλμό. Τον Μάρτιο εξετάστηκαν άνθη στους ίδιους αγρούς, όπου βρέθηκαν μικρή, αλλά και μεγαλύτερη μείωση.
Στον αγρό όπου δεν έγιναν ψεκασμοί οι πληθυσμοί εκτοξεύτηκαν κατά την ανθοφορία, ενώ στους άλλους αγρούς υπήρχε μείωση.
Ο ψεκασμός το φθινόπωρο δεν είχε αποτέλεσμα στη μείωση του πληθυσμού, ο ψεκασμός στη ρόδινη κορυφή είχε μικρά αποτελέσματα, ενώ στην πτώση πετάλων υπήρχε σαφής μείωση, όπως και μετά τον ψεκασμό με θειάφι ύστερα από την πτώση κάλυκα.
Γιατί δεν υπήρξε 100% αποτελεσματικότητα
Μπορεί να έγιναν επεμβάσεις στους αγρούς που συμμετείχαν στο πρόγραμμα και μείωση του προβλήματος, αλλά όχι οριστική εξάλειψή του. Σύμφωνα με την κυρία Καπαξίδη, για την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη μείωση πληθυσμών, πριν αυτοί περάσουν από τους καρπούς στους οφθαλμούς, υπάρχει η σκέψη να γίνονται καλοκαιρινά ραντίσματα το επόμενο διάστημα. Αυτή η σκέψη ήρθε γιατί μάλλον η ζημιά έχει ήδη επέλθει όταν το άκαρι ήταν ακόμα στους οφθαλμούς και αναπτυσσόταν εκεί, με τις τοξίνες που ρίχνουν τα συγκεκριμένα είδη να είναι ο πρόδρομος των παραμορφώσεων. Τίποτα όμως δεν έχει ξεκαθαριστεί και η έρευνα για τη συμπεριφορά του άκαρι συνεχίζεται.
Αισιόδοξη εικόνα στο «σημείο μηδέν» της παραμόρφωσης
Στις Αμπελειές Πέλλας, το χωριό όπου ξεκίνησε η ιστορία της παραμόρφωσης το 2021, είχαν αρχίζει οι εφαρμογές των ακαραεκτόνων. Από τις περσινές εφαρμογές, κτήματα με ολική προσβολή φέτος έχουν πέσει στο 20% ή ακόμα και στο 15% της προσβολής.
Οπως λέει στον «Ε.Α.» ο παραγωγός Δημήτρης Τσατσαράκης, «πέρυσι ψέκασα με αβαμεκτίνη, ενώ ο καρπός ήταν μη εμπορεύσιμος. Ο πρώτος ψεκασμός έγινε το πρώτο 20ήμερο του Ιουνίου και ο δεύτερος τον Ιούλιο. Η προσβολή από ολική πέρυσι ήταν φέτος στο 15%».
Ανάλογη είναι η εικόνα και σε άλλα κτήματα της ίδια περιοχής.
Μικρό καλάθι κρατούν οι γεωπόνοι
Ο Αλέξανδρος Αδαμαντίδης, γεωπόνος από τις Αμπελειές, λέει στον «Ε.Α.» πως η εικόνα από τους περσινούς ψεκασμούς είναι καλή, ωστόσο φέτος θα είναι καθοριστική η εφαρμογή των ακαρεοκτόνων. «Andros, Evert και Α37 είχαν μεγάλη προσβολή και φέτος έδειξαν καλύτερη εικόνα. Η Κατερίνα ήταν πιο ανθεκτική, αφού είδαμε προσβολή χωρίς εφαρμογές στο 20% με 30%» λέει ο κ. Αδαμαντίδης.
Ομως, σύμφωνα με τον ίδιο, το αισιόδοξο μήνυμα των πρώτων ψεκασμών πρέπει να πιστοποιηθεί με τη φετινή συγκομιδή ώστε να υπάρξει σαφής εικόνα.
