ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
Βρίσκονται αντιμέτωποι με μια πολυεπίπεδη κρίση, που απειλεί όχι μόνο τη βιωσιμότητα της καλλιέργειας, αλλά και την ίδια την παραμονή τους στον τόπο
Ο καπνός υπήρξε επί δεκαετίες ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς και ιστορικούς πυλώνες της αγροτικής παραγωγής στον Έβρο. Σε χωριά της Ορεστιάδας, του Διδυμοτείχου και του Σουφλίου, ο καπνός δεν ήταν απλώς καλλιέργεια, αλλά τρόπος ζωής, βασική πηγή εισοδήματος και κοινωνικός συνεκτικός ιστός.
Σήμερα, όμως, οι καπνοπαραγωγοί του Έβρου βρίσκονται αντιμέτωποι με μια πολυεπίπεδη κρίση, που απειλεί όχι μόνο τη βιωσιμότητα της καλλιέργειας, αλλά και την ίδια την παραμονή τους στον τόπο.
ΤΟΥ ΧΑΡΗ ΜΠΕΡΤΙΔΗ
[email protected]
Το πρώτο και πιο πιεστικό πρόβλημα είναι το δραματικά αυξημένο κόστος παραγωγής. Τα λιπάσματα, τα φυτοπροστατευτικά, τα καύσιμα και η ενέργεια έχουν εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια, καθιστώντας την καλλιέργεια του καπνού οικονομικά ασφυκτική. Ο καπνός είναι απαιτητική καλλιέργεια σε εργατικά χέρια και εισροές, γεγονός που πολλαπλασιάζει το κόστος σε μια εποχή όπου κάθε ευρώ μετρά. Οι καπνοπαραγωγοί καλούνται να επενδύσουν μεγάλα ποσά, χωρίς καμία ουσιαστική εγγύηση ότι θα τα πάρουν πίσω.
Καθηλωμένες τιμές
Παράλληλα, οι τιμές που λαμβάνουν για το προϊόν τους παραμένουν καθηλωμένες ή αυξάνονται με ρυθμούς πολύ χαμηλότερους από το κόστος. Οι εμπορικές εταιρίες, εκμεταλλευόμενες τη μικρή διαπραγματευτική δύναμη των παραγωγών και την απουσία ισχυρών συνεταιριστικών σχημάτων, επιβάλλουν όρους που συχνά δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική αξία της παραγωγής. Το αποτέλεσμα είναι ο καπνοπαραγωγός να εργάζεται σκληρά επί μήνες και στο τέλος να αμείβεται οριακά ή και ζημιογόνα.
Ένα ακόμα κρίσιμο ζήτημα είναι η έλλειψη εργατικών χεριών. Ο καπνός, ειδικά στις παραδοσιακές ποικιλίες που καλλιεργούνται στον Έβρο, απαιτεί εντατική χειρωνακτική εργασία. Η αποχώρηση των νέων από την ύπαιθρο, η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού και τα προβλήματα με τη μετάκληση εποχικών εργατών έχουν δημιουργήσει μια εκρηκτική κατάσταση. Πολλοί παραγωγοί δηλώνουν αδυναμία να καλύψουν βασικές ανάγκες συγκομιδής, γεγονός που οδηγεί είτε σε μείωση της καλλιεργούμενης έκτασης είτε σε πλήρη εγκατάλειψη.
Σημαντικό πλήγμα έχει δεχθεί και η ψυχολογία των καπνοπαραγωγών από την πολιτική που ακολουθήθηκε τα προηγούμενα χρόνια σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Η αποσύνδεση των επιδοτήσεων από την παραγωγή, στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, αποδυνάμωσε περαιτέρω τον καπνό ως καλλιέργεια. Αν και η ενίσχυση δεν ήταν ποτέ πανάκεια, αποτελούσε ένα κρίσιμο στήριγμα, που επέτρεπε στους παραγωγούς να αντέχουν τις διακυμάνσεις της αγοράς.
Η έλλειψη εθνικής στρατηγικής για τον καπνό είναι εμφανής. Δεν υπάρχει ουσιαστικό σχέδιο για την αναβάθμιση της ποιότητας, την πιστοποίηση, τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας και την ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης των παραγωγών. Σε έναν ακριτικό νομό όπως ο Έβρος, όπου οι εναλλακτικές καλλιέργειες είναι περιορισμένες και οι γεωπολιτικές ιδιαιτερότητες έντονες, η απουσία στήριξης της πρωτογενούς παραγωγής αποκτά και εθνική διάσταση.
Φαύλος κύκλος χρεών
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι πολλοί καπνοπαραγωγοί βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε φαύλο κύκλο χρεών. Δάνεια, ρυθμίσεις, οφειλές σε προμηθευτές και καθυστερημένες πληρωμές δημιουργούν ένα εκρηκτικό οικονομικό μείγμα. Η πρόσβαση σε χρηματοδότηση είναι εξαιρετικά περιορισμένη, ενώ τα τραπεζικά κριτήρια συχνά δεν λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες της αγροτικής παραγωγής.
Ταυτόχρονα, οι καπνοπαραγωγοί του Έβρου αισθάνονται ότι είναι αόρατοι για το κέντρο. Οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς διαβούλευση, οι ανάγκες της περιοχής σπάνια λαμβάνονται υπόψη και τα προβλήματα αντιμετωπίζονται αποσπασματικά. Η αίσθηση εγκατάλειψης ενισχύεται από το γεγονός ότι ο Έβρος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των εθνικών προκλήσεων, χωρίς όμως να απολαμβάνει την αντίστοιχη στήριξη.
Ένα ακόμη ζήτημα που επιβαρύνει την κατάσταση είναι οι αυξημένες απαιτήσεις συμμόρφωσης με κανονισμούς και γραφειοκρατικές διαδικασίες. Δηλώσεις, έλεγχοι, ψηφιακές πλατφόρμες και πολύπλοκες διαδικασίες συχνά λειτουργούν αποτρεπτικά, ειδικά για τους μεγαλύτερους σε ηλικία παραγωγούς. Η γραφειοκρατία δεν συνοδεύεται από ουσιαστική τεχνική στήριξη, με αποτέλεσμα οι καπνοπαραγωγοί να νιώθουν ότι τιμωρούνται αντί να υποστηρίζονται.
Μονόδρομος η εγκατάλειψη
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η εγκατάλειψη της καλλιέργειας φαίνεται για πολλούς ως μονόδρομος. Ομως, η εγκατάλειψη του καπνού δεν σημαίνει απλώς αλλαγή καλλιέργειας – σημαίνει απώλεια εισοδήματος, αποδυνάμωση της τοπικής οικονομίας, ερημοποίηση χωριών και περαιτέρω δημογραφική συρρίκνωση. Ο καπνός συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση της αγροτικής ζωής στον βόρειο Εβρο, εκεί όπου οι επιλογές είναι λίγες και οι συνθήκες δύσκολες.
Παρά τις δυσκολίες, πολλοί καπνοπαραγωγοί εξακολουθούν να επιμένουν όχι από αισιοδοξία, αλλά από πείσμα και αγάπη για τον τόπο τους. Ζητούν, όμως, κάτι απλό: να μπορούν να ζουν αξιοπρεπώς από τη δουλειά τους. Να υπάρχουν σταθερότητα, διαφάνεια στις τιμές, στήριξη στο κόστος και ουσιαστική πολιτική βούληση για να παραμείνει ο καπνός ζωντανός.
