Η διευθύντρια του τμήματος Μελισσοκομίας του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, Φανή Χατζήνα, αναφέρεται στους πολλούς κινδύνους που απειλούν το πολύτιμο έντομο και δημιουργούν ανησυχία ακόμη και για το άμεσο μέλλον
«Σε πολλά νησιά του Αιγαίου δεν υπάρχει αγροτική ανάπτυξη, χτίζονται μόνο ξενοδοχεία»
Ολοένα πιο δραματική γίνεται η κατάσταση που επικρατεί σε βάρος των μελισσών στην Ελλάδα, καθώς τα προβλήματα αυξάνονται, τη στιγμή που οι πληθυσμοί μειώνονται συνεχώς. Κάποια από τα προβλήματα είναι γενικότερα γνωστά, όπως τα φυτοφάρμακα αλλά και τα είδη-εισβολείς, αλλά πλέον ένας νέος «εχθρός» έρχεται να επηρεάσει το πολυτιμότατο αυτό παραγωγικό έντομο, κι αυτό είναι η εγκατάλειψη της παραγωγικής γης, όπως σημειώνει στον «Ε.Α.» η βιολόγος-ερευνήτρια και διευθύντρια του τμήματος Μελισσοκομίας του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ , Φανή Χατζήνα.
ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΤΡΙΜΜΗ
trimmis.chrys@gmail
Το φαινόμενο εγκατάλειψης της αγροτικής παραγωγικής γης, είτε γιατί άλλαξε η χρήση της είτε διότι πολλοί παραγωγοί αδυνατούν ν’ ανταπεξέλθουν στο κόστος παραγωγής, έχει πάρει σημαντικές διαστάσεις και στον θεσσαλικό κάμπο και σε άλλες περιοχές, όπως επισημαίνει και η κυρία Χατζήνα. «Για την εγκατάλειψη της γης η εικόνα που έχω είναι από τη Θεσσαλία και από τα νησιά του Αιγαίου. Στα νησιά του Αιγαίου επικρατεί έρημος, ενώ το νερό δεν είναι αρκετό. Χτίζονται μόνο ξενοδοχεία. Δεν βοηθιέται ο ντόπιος πληθυσμός και δεν υπάρχει αγροτική ανάπτυξη. Δεν καλλιεργείται η γη, δεν υπάρχει μέλισσα, δεν υπάρχει τροφή» επισημαίνει χαρακτηριστικά. Και δεν είναι μόνο οι μεγάλες εκτάσεις που δημιουργούν προβληματισμό μένοντας ακαλλιέργητες, αλλά και σαφώς μικρότερες, ακόμη και της τάξης μερικών εκατοντάδων τετραγωνικών μέτρων, που οι παλαιότεροι καλλιεργούσαν, αλλά οι κληρονόμοι τους δεν μπαίνουν καν στη διαδικασία.
Σύμφωνα με την ειδικό, προβλέψεις προς την κατεύθυνση καλλιέργειας και αυτών των μικρών εκτάσεων θα μπορούσαν να υπάρξουν είτε παράλληλα με την ενίσχυση των παραγωγών είτε -έστω- με την ανάληψη πρωτοβουλιών και από αρμόδιους φορείς.
Το φαινόμενο της εγκατάλειψης της αγροτικής γης συνδέεται άμεσα και με τη δημογραφική γήρανση της υπαίθρου, καθώς μεγάλο μέρος των αγροτών βρίσκεται σε προχωρημένη ηλικία, χωρίς επαρκή διαδοχή από νεότερες γενιές. Παράλληλα, η κλιματική αστάθεια και η αυξημένη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων καθιστούν την καλλιέργεια πιο επισφαλή και λιγότερο αποδοτική. Η απουσία οργανωμένων κινήτρων και η περιορισμένη πρόσβαση σε σύγχρονες τεχνολογίες επιτείνουν το πρόβλημα. Ως αποτέλεσμα, περιοχές ολόκληρες χάνουν σταδιακά τον παραγωγικό τους χαρακτήρα, με συνέπειες στην τοπική οικονομία, στο περιβάλλον και στην επισιτιστική επάρκεια.
«Δεν γίνεται σωστή χρήση φυτοφαρμάκων»
Παλαιός εχθρός την ίδια στιγμή για όλα τα είδη των μελισσών αποτελούν τα επικίνδυνα φυτοφάρμακα, και η αλόγιστη χρήση τους, με την κυρία Χατζήνα να επισημαίνει ότι για το πολύτιμο αυτό έντομο μεγάλο πρόβλημα είναι και η ποιότητα του περιβάλλοντος και οι ρύποι.
«Υπάρχουν ευρωπαϊκοί κανονισμοί οι οποίοι προβλέπουν ανασύσταση της γης, προστασία όλων των επικονιαστών, μείωση των φυτοφαρμάκων. Αυτό όμως έχει γίνει στην Ελλάδα σε πολύ μικρό βαθμό» σημειώνει η κυρία Χατζήνα, συμπληρώνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αισιόδοξη, ότι μέχρι το 2030, που τελειώνει η προθεσμία, θα έχουν γίνει κάποια βήματα, αλλά και ότι η Ελλάδα είναι πάρα πολύ πίσω – δυστυχώς, είναι από τις χώρες που ποτέ δεν υποστήριξε μια πρόταση ενάντια στα φυτοφάρμακα.
«Όλες οι μέλισσες κινδυνεύουν και λόγω των φυτοφαρμάκων, μη σωστής χρήσης των, αλλά και λόγω της κλιματικής αλλαγής. Γιατί η κλιματική αλλαγή θα πρέπει να μας βάλει στη διαδικασία να πάρουμε μέτρα που ίσως να μην σκεφτόμασταν πριν. Και ήδη έχουν περάσει πάνω από 10-15 χρόνια που συζητάμε για την κλιματική αλλαγή και τώρα δεν είμαστε στο plan Α, αλλά στο plan C» σημειώνει.
Η «τροπιλαίλαπα» προκαλεί τρόμο…
Τέλος, η διευθύντρια του τμήματος Μελισσοκομίας του ΕΛΓΟ Δήμητρα δεν παραλείπει ν’ αναφερθεί στα έντομα και στα ακάρεα-εισβολείς, με την «τροπιλαίλαπα» να αποτελεί έναν νέο εχθρό που έχει κάνει την εμφάνισή του…
«Η ανατολική σφήκα έχει φτάσει όμως στη βόρεια Ελλάδα εδώ και αρκετά χρόνια, και είναι μεγάλο πρόβλημα στα νησιά. Επίσης, υπάρχει ένα καινούργιο άκαρι, το οποίο είναι αυτήν τη στιγμή στη Γεωργία, στο Καζακστάν, στο Αζερμπαϊτζάν, το οποίο έχει έρθει από την Ασία. Ο πρώτος δέκτης πιθανά είναι η Τουρκία, αλλά δεν γνωρίζουμε ακριβώς αυτήν τη στιγμή. Λέγεται “τροπιλαίλαπα” και είναι πραγματικά μια λαίλαπα και θα πρέπει να βρούμε τρόπους να το αντιμετωπίσουμε» επισημαίνει η κυρία Χατζήνα.
Όπως τονίζει, οι ειδικοί έχουν ήδη κινητοποιηθεί στην Ευρώπη και τον Αύγουστο θα πραγματοποιηθεί ειδική συνάντηση στο Καζακστάν για να αναζητηθούν μέθοδοι για την καταπολέμησή του.
«Θα είναι πολύ μεγάλο πρόβλημα. Και δεν είναι το μόνο. Γιατί μελίσσια πάνε, έρχονται και η μέλισσα πετάει. Θα πρέπει τα μέτρα μας να είναι πολύ συγκεκριμένα, και θα τα ακολουθούν όλοι» καταλήγει.
Οι παραγωγοί του Συκουρίου που προφυλάσσουν τις μέλισσες και οι συνεχόμενες απώλειες
Επισημαίνοντας παράλληλα ότι χάρη στις μέλισσες επικονιάζεται το 75% των τροφίμων μας και το 90% της άγριας φύσης, η επόπτρια μελισσοκομίας στο Κέντρο Μελισσοκομίας Λάρισας Κατερίνα Καρατάσου, αναφέρει στον «Ε.Α.» ότι προκύπτουν θέματα όσον αφορά την καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένων φυτών, εάν αυτή προχωρήσει στην Ευρώπη, ενώ αναφέρει το παράδειγμα των αμυγδαλοκαλλιεργητών του Συκουρίου Λάρισας, που τα έβαλαν με συναδέλφους τους, όταν επιχείρησαν να κάνουν χρήση φυτοφαρμάκων, που θα μπορούσαν να βλάψουν τις μέλισσες!
«Είναι μια “μίνι Καλιφόρνια”»
«Το Συκούριο Λάρισας είναι μια “μίνι Καλιφόρνια” όσον αφορά την παραγωγή αμυγδάλου. Στην Καλιφόρνια καλλιεργείται το 90% της παγκόσμιας παραγωγής. Στο Συκούριο έχουμε μια μικρότερη συγκέντρωση, αλλά μεγάλη για τα ελληνικά δεδομένα. Υπήρξαν χρονιές που φύγανε μελίσσια διαλυμένα εξαιτίας των ψεκασμών, γιατί δεν υπήρχε σεβασμός από τον αγρότη. Τώρα πλέον έχουν φτάσει στο σημείο να περιφρουρούν οι ίδιοι οι παραγωγοί και να σταματούν τους συναδέλφους τους, οι οποίοι θέλουν να πάνε να ψεκάσουν» περιγράφει η κυρία Καρατάσου, τονίζοντας όμως ότι αυτό είναι ένα πολύ πολύ μικρό βήμα, όπως είναι και στη Νάουσα με την ολοκληρωμένη διαχείριση, αλλά και ότι το πρώτο και κύριο είναι να αντιληφθούν οι αγρότες ότι είναι στην ίδια πλευρά με τους μελισσοκόμους.
Τα γενετικά τροποποιημένα φυτά
Σύμφωνα με την κυρία Καρατάσου, η Ελλάδα είναι από τις τυχερές χώρες και σε αυτό βοήθησε και η μελισσοκομία, πριν από χρόνια, όταν τεκμηριώθηκε η άρνηση για την καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένων φυτών.
«Ενας βασικός λόγος ήταν ότι δεν μπορούμε να έχουμε εξαιτίας του γεωγραφικού μας ανάγλυφου τις κατάλληλες ρυθμιστικές ζώνες, ούτως ώστε τα γενετικά τροποποιημένα να μην επιμολύνουν είτε τα συμβατικά είτε τα βιολογικά και δεν μπορούσαν να λειτουργήσουν ρυθμιστικές ζώνες, γιατί τεκμηριώσαμε ότι μια μέλισσα μπορεί να πετάξει έως 8 χιλιόμετρα, βάσει βιβλιογραφίας. Εδώ όμως ανοίγει μια καινούργια κουβέντα για τα γενετικά τροποποιημένα από την “πίσω πόρτα”. Για όλα αυτά πρέπει να ισχύει η αρχή της προφύλαξης, μέχρι να βεβαιωθούμε ότι δεν βλάπτεται η υγεία των επικονιαστών, που είναι το καναρίνι στο ορυχείο. Είναι αυτοί που θα μας δείξουν ότι κάτι πάει στραβά στη φύση και μας το δείχνουν» επισημαίνει.
Το μέλι Ολύμπου ισάξιο του Μανούκα
Μιλώντας επίσης στον «Ε.Α.», ο καθηγητής Βιοτεχνολογίας Μικροβίων στο Τμήμα Βιοχημείας και Βιοτεχνολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Δημήτρης Μόσιαλος, επισημαίνει την ανάγκη ενίσχυσης της έρευνας για τα μελισσοκομικά προϊόντα στην Ελλάδα.
«Η Πολιτεία θα μπορούσε να προσφέρει περισσότερα στο ερευνητικό κομμάτι, ώστε να αναδείξουμε τα μοναδικά μελισσοκομικά προϊόντα που διαθέτει η Ελλάδα» αναφέρει χαρακτηριστικά, ενώ ο ίδιος φέρνει ως παράδειγμα το μέλι Μανούκα της Νέας Ζηλανδίας, το οποίο έχει αποκτήσει διεθνή φήμη όχι λόγω γεύσης ή αρώματος, αλλά λόγω της εκτεταμένης επιστημονικής τεκμηρίωσης της αντιμικροβιακής του δράσης. «Δεν είναι απαραίτητα ένα μέλι που σε κερδίζει γευστικά, όμως είναι το καλύτερα μελετημένο παγκοσμίως» σημειώνει.
Φτάνει 200-220 ευρώ το κιλό
Οπως εξηγεί, από το 1992 έως το 2005 υπήρξε συστηματική κρατική στήριξη της έρευνας στη Νέα Ζηλανδία, με αποτέλεσμα το συγκεκριμένο προϊόν να αναγνωριστεί ως ιατροτεχνολογικό και να αποκτήσει υψηλή εμπορική αξία. «Ενα τέτοιο προϊόν μπορεί να φτάσει τα 200 με 220 ευρώ το κιλό» αναφέρει, τονίζοντας τη σημασία της επιστημονικής τεκμηρίωσης στην οικονομία των φυσικών προϊόντων.
«Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με τα ελληνικά μέλια» υπογραμμίζει, προσθέτοντας: «Εχουμε προϊόντα που δεν έχουν αναδειχθεί όσο θα έπρεπε, παρότι η βιοποικιλότητα της χώρας μας είναι μοναδική». Παράλληλα, επισημαίνει ότι και άλλα προϊόντα, όπως η γύρη, η πρόπολη και ο βασιλικός πολτός, μπορούν να αποκτήσουν υψηλή αξία, μέσω έρευνας και πιστοποίησης. «Πρέπει να περάσουμε από το επίπεδο της εμπειρικής γνώσης στο επίπεδο της τεκμηριωμένης επιστήμης» σημειώνει.
Αναφερόμενος στα ελληνικά δεδομένα, τονίζει ότι «έχουμε δημοσιεύσει μελέτες που δείχνουν πως ορισμένα ελληνικά μέλια έχουν ίδια ή και καλύτερη αντιμικροβιακή δράση». Ειδικά για το μέλι Ολύμπου, αναφέρει ότι «τα αποτελέσματα του 2018 έδειξαν εξαιρετική αντιμικροβιακή και αντιοξειδωτική δράση». Κλείνοντας, υπογραμμίζει ότι η ενίσχυση της έρευνας είναι κρίσιμη. «Χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση, τα προϊόντα μας δεν μπορούν να αποκτήσουν τη θέση που τους αξίζει στη διεθνή αγορά» αναφέρει.
Μεγάλες οι απώλειες
Σύμφωνα με την κυρία Καρατάσου, από το 2006 οι απώλειες μελισσοσμηνών είναι τραγικές. «Εχουμε πολλά μελίσσια, γιατί ο μελισσοκόμος ό,τι χάνει, το ξαναφτιάχνει βάζοντας από την τσέπη του. Μέχρι πότε, δεν ξέρουμε» επισημαίνει.
Τα παρατάνε…
Την ίδια στιγμή εκπρόσωποι του μελισσοκομικού κόσμου αναφέρουν στον «Ε.Α.» ότι αρκετοί παραγωγοί αρχίζουν να εγκαταλείπουν τον κλάδο, καθώς δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα.
Το μικροβίωμα ως στοιχείο ανίχνευσης
Με τη νοθεία να είναι βασικό πρόβλημα για το ελληνικό μέλι, ο κ. Μόσιαλος επισημαίνει ότι υπάρχουν τρόποι ανίχνευσης… «Θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε το μικροβίωμα των ελληνικών μελιών, το οποίο είναι μοναδικό, ως ένα είδος μοριακής ταυτότητας» σημειώνει.