Στη «Διαύγεια» αναρτήθηκε η εγκύκλιος του ΥΠΑΑΤ που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο το Δημόσιο απεμπλέκεται από τα αγροτεμάχια που είναι καλλιεργήσιμες γαίες ή βοσκοτόπια.
Υπενθυμίζεται ότι όσοι αγρότες είχαν αυτό το πρόβλημα έμεναν εκτός επιδοτήσεων και μάλιστα δε μπορούσαν να κάνουν αποσφαλμάτωση και διόρθωση μέσω ΟΣΔΕ. Πλέον το Δημόσιο σταματά να εμπλέκεται και τα αγροτεμάχια περνούν από κανονικό έλεγχο προκειμένου να χαρακτηριστούν επιλέξιμα για πληρωμή.
Απόσπασμα από το θεσμικό πλαίσιο:
ΘΕΜΑ: «Διευκρινίσεις για την εφαρμογή των άρθρων 12 και 14 του ν. 5293/2026 (Α΄ 57) σχετικά με τη μη προβολή δικαιωμάτων του Δημοσίου σε ακίνητα νόμου 4061/2012 (Α΄66) έναντι τρίτων»
Για την ενιαία και ομοιόμορφη εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 12 και 14 του ν. 5293/2026 (Α’ 57) από τις Δ/νσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής ή Πολιτικής Γης των Περιφερειακών Ενοτήτων της Χώρας σχετικά με το θέμα της μη προβολής δικαιωμάτων του Δημοσίου σε ακίνητα που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής του ν. 4061/2012 (Α΄66) έναντι τρίτων, διευκρινίζονται τα παρακάτω.
Βάσει των διατάξεων του άρθρου 12 του ν. 5293/2026 «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη» (Α΄ 57/7-4-2026) ορίζονται οι περιπτώσεις, στις οποίες το Δημ’οσιο δεν προβάλει δικαιώματα σε ακίνητα έναντι τρίτων και απέχει από την άσκηση των αγωγών της παραγρ. 2 του άρθρου 6 του ν. 2664/1998 (Α΄ 275), ενώ – παράλληλα- στο άρθρο 14 του ως άνω νόμου ορίζονται τα έγγραφα που αποδεικνύουν τις προϋποθέσεις, υπό τις οποίες δεν προβάλλονται δικαιώματα από το Δημόσιο έναντι τρίτων και αναγνωρίζονται εμπράγματα δικαιώματα των τρίτων (τα εν λόγω άρθρα επισυνάπτονται ως Συνημμένα 1 και 2).
Αναλυτικότερα, τα άρθρα 12 και 14 του ως άνω νόμου (κατά το περιεχόμενό τους) ορίζουν αντιστοίχως τα εξής αναφορικά με το εν λόγω θέμα:
Άρθρο 12: Μη προβολή δικαιωμάτων του Δημοσίου έναντι τρίτων και αναγνώριση εμπράγματων δικαιωμάτων τρίτων
Το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα έναντι τρίτων και απέχει από την άσκηση αγωγών της παραγρ. 2 του άρθρου 6 του ν. 2664/1998 (Α΄ 275) στις κάτωθι περιπτώσεις:
Α) ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΑ
● Περίπτωση β’ της παραγρ. 1 άρθρου 12 του ν. 5293/2026:
«12. 1. β) ο τρίτος κατέχει το ακίνητο μετά από προσωρινό παραχωρητήριο ή έναρξη διαδικασίας διανομής, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών διανομών από οποιαδήποτε αιτία, καθώς και των διανομών αγροκτημάτων και συνοικισμών σε γηγενείς κληρούχους που έγιναν μετά τη δημοσίευση του ν. 18/1944 (Α΄ 14), από το Δημόσιο προς τον τρίτο ή τον δικαιοπάροχό του, υπό την προϋπόθεση ότι η παραχώρηση ή η διανομή δεν ολοκληρώθηκε χωρίς υπαιτιότητα του δικαιούχου».
Απαιτούμενα έγγραφα (βάσει της παραγρ. 2 του άρθρου 14 του ν. 5293/2026):
«14. 2. Η προϋπόθεση της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 12 αποδεικνύεται από τον προσωρινό τίτλο ή τη διοικητική πράξη της ατελούς μεταβίβασης ή τους πίνακες διανομών ή σχετική βεβαίωση της αρμόδιας υπηρεσίας».
● Περίπτωση γ’ της παραγρ. 1 άρθρου 12 του ν. 5293/2026
«12. 1. γ) επί ακινήτων που διαχειρίζεται το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ο τρίτος ή ο δικαιοπάροχός του: γα) απέκτησε κυριότητα βάσει τίτλου, ο οποίος μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993 ή γβ) συντρέχουν οι προϋποθέσεις των υποπερ. ββ), γγ) ή δδ) της περ. α), της περ. β) ή της περ. γ) της παρ. 1 του άρθρου 22 του ν. 4061/2012 (Α΄ 66), περί μη προβολής δικαιωμάτων κυριότητας από το Δημόσιο».
Γίνεται μνεία, ότι η υποπερίπτωση γα) της περίπτωσης γ) της παραγρ. 1 αφορά στην απόκτηση κυριότητας βάσει τίτλου, ο οποίος μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993. Πρόκειται για αυτοτελή προϋπόθεση, η οποία επαναλαμβάνει, ως προς το χρονικό ορόσημο, εκείνο της επαχθούς αιτίας της περ. α) της ίδιας παραγράφου του άρθρου 12, εξειδικευμένη στην περίπτωση γ, όμως, στα ακίνητα διαχείρισης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (και για το λόγο αυτό δεν παρατίθεται καθόλου στην εν λόγω εγκύκλιο η περίπτωση α). Κρίσιμο στοιχείο είναι η μεταγραφή του τίτλου εντός της ως άνω προθεσμίας, η οποία αποδεικνύεται -κατά την περίπτωση α) της παραγρ. 3 του άρθρου 14- από τον ίδιο τον μεταγεγραμμένο τίτλο. Διευκρινίζεται ότι, στην υποπερίπτωση γα) της περίπτωσης γ) της παραγρ. 1 του άρθρου 12 («απέκτησε κυριότητα βάσει τίτλου, ο οποίος μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993»), ο νόμος απαιτεί τίτλο που μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993 και δεν προσθέτει, ως προϋπόθεση, την επαχθή αιτία του τίτλου (ήτοι συναλλαγή με οικονομικό αντάλλαγμα όπως η πώληση), διαφοροποιούμενος, ως προς το σημείο αυτό, τόσο από την περίπτωση α) της παραγρ. 1 άρθρου 12 του ν. 5293/2026 (που είναι γενική διάταξη, ενώ για τα ακίνητα διαχείρισης ΥΠ.Α.Α.Τ. έχει θεσπιστεί η ειδική περίπτωση γ) της παραγράφου 1), όσο και από την αντίστοιχη υποπερίπτωση αα) της περίπτωσης α) της παραγράφου 1 του άρθρου 22 του ν. 4061/2012 (η οποία διάταξη ισχύει παράλληλα, όπως θα αναφερθεί και παρακάτω).
Απαιτούμενα έγγραφα (βάσει της παραγρ. 3 του άρθρου 14 του ν. 5293/2026):
«14. 3. Η προϋπόθεση της περ. γ) της παρ. 1 του άρθρου 12 αποδεικνύεται από: α) τον τίτλο, ο οποίος μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993 ή β) την πράξη παραχώρησης διοικητικού οργάνου ή το πρωτόκολλο παράδοσης και παραλαβής οικοπέδου της Επιτροπής
Αποκαταστάσεων Προσφύγων κυρωμένων διανομών αγροκτημάτων της Χώρας ή σχετική βεβαίωση της αρμόδιας υπηρεσίας, με την οποία διαπιστώνεται το πραγματικό γεγονός, όπως αυτό προκύπτει από τα τηρούμενα αρχεία της και τα υποβληθέντα από τον τρίτο έγγραφα, ότι ο ίδιος ή ο δικαιοπάροχός του απέκτησε το ακίνητο ως δικαιούχος οικοπέδου σε συνοικισμό κυρωμένων διανομών αγροκτημάτων της Χώρας, σύμφωνα με το άρθρο 26 του από 29.10.1949 Αγροτικού Κώδικα (Α’ 342) ή την απόφαση της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 22 του ν. 4061/2012 (Α’ 66), περί μη προβολής δικαιωμάτων κυριότητας από το Δημόσιο, βάσει της οποίας ο τρίτος ή ο δικαιοπάροχός του κρίθηκε δικαιούχος του οικοπέδου ή του κλήρου ή εφόσον, από τα τηρούμενα αρχεία της αρμόδιας υπηρεσίας και τα υποβληθέντα από τον τρίτο έγγραφα, διαπιστώνεται το πραγματικό γεγονός ότι ο ίδιος ή ο δικαιοπάροχός του νέμεται το ακίνητο πριν την 1η Ιανουαρίου 1965 για γεωργική χρήση, η οποία εξακολουθούσε να ασκείται μέχρι την έναρξη ισχύος του άρθρου 22 του ν. 4061/2012».
Στο σημείο αυτό, δέον όπως παρατεθεί απόσπασμα από την Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης (Κεφ. Α: Αιτιολογική Έκθεση {σελ. 36}, βλ. Συνημμένο 3) του ν. 5293/2026), σύμφωνα με το οποίο: «…Επιπλέον, διευκρινίζεται ότι, στις περιπτώσεις ατελών παραχωρήσεων ή διανομών εποικιστικών εκτάσεων, η έναρξη της σχετικής διαδικασίας και η ταυτοποίηση της έκτασης πρέπει να προκύπτουν από συγκεκριμένες διοικητικές πράξεις. Ενδεικτικά, η έναρξη μπορεί να προκύπτει από πράξη κήρυξης απαλλοτρίωσης, πράξη διάθεσης ή απόφαση της αρμόδιας επιτροπής, ενώ η ταυτοποίηση της έκτασης, ιδίως από πίνακα και χάρτη διανομής, πρακτικά ή αποφάσεις της Επιτροπής Οριστικών Διανομών, προσωρινό τίτλο, πρωτόκολλο εγκατάστασης και κάθε άλλη διοικητική πράξη ατελούς μεταβίβασης. Ομοίως, η υπόδειξη ή εγκατάσταση πρέπει να αποδεικνύεται από οποιαδήποτε σχετική διοικητική πράξη ή και έγγραφο, όπως ενδεικτικά: απόφαση επιτροπής απαλλοτριώσεων ή επιτροπής οριστικών διανομών ή καταγραφής σε νομίμως υπογεγραμμένο αλλά μη κυρωμένο κτηματολογικό πίνακα ή πρωτόκολλο εγκατάστασης».
● Περίπτωση δ’ της παραγρ. 1 άρθρου 12 του ν. 5293/2026
«12. 1. δ) κατ’ εφαρμογή της αγροτικής εποικιστικής νομοθεσίας, έχει υποδειχθεί στον τρίτο ή σε δικαιοπαρόχους του από δημόσια αρχή, η εγκατάσταση σε συγκεκριμένο ακίνητο, ιδίως στο πλαίσιο διαδικασιών αποκατάστασης πληθυσμών (προσφύγων), αγροτικών διανομών και αναδασμών».
Σημειώνεται, ότι η απαρίθμηση των διαδικασιών αποκατάστασης πληθυσμών (προσφύγων), αγροτικών διανομών και αναδασμών είναι -λόγω της χρήσης του όρου «ιδίως» στη διάταξη- ενδεικτική κι όχι περιοριστική.
Απαιτούμενα έγγραφα (βάσει της παραγρ. 4 του άρθρου 14 του ν. 5293/2026):
«14. 4. Η προϋπόθεση της περ. δ) της παρ. 1 του άρθρου 12 αποδεικνύεται με τη σχετική έγγραφη υπόδειξη ή διαταγή δημόσιας αρχής ή με σχετική βεβαίωση της αρμόδιας υπηρεσίας, με την οποία διαπιστώνεται το πραγματικό γεγονός, όπως αυτό προκύπτει από τα τηρούμενα αρχεία της και τα υποβληθέντα από τον τρίτο έγγραφα».
● Περίπτωση της παραγρ. 2 άρθρου 12 του ν. 5293/2026
«12. 2. Ο τρίτος αναγνωρίζεται δικαστικά ως κύριος έναντι του Δημοσίου, όταν το Δημόσιο δεν έχει ασκήσει πράξεις νομής μετά την 23η Φεβρουαρίου 1946 και ο ίδιος νέμεται καλόπιστα το ακίνητο με τους όρους του άρθρου 1042 του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984, Α΄164) για τουλάχιστον σαράντα (40) έτη πριν από τη 19η Μαρτίου 2003. Στον χρόνο νομής του τρίτου προσμετράται και ο χρόνος νομής των δικαιοπαρόχων του που διανύθηκε με τις ίδιες προϋποθέσεις».
Απαιτούμενα έγγραφα (βάσει της παραγρ. 5 του άρθρου 14 του ν. 5293/2026):
«14. 5. Οι προϋποθέσεις της παρ. 2 του άρθρου 12 αποδεικνύονται, κατά παρέκκλιση του
άρθρου 13, ενώπιον του αρμοδίου δικαστηρίου, με κάθε πρόσφορο μέσο για την απόδειξη της νομής του τρίτου και των δικαιοπαρόχων του με καλή πίστη με τους όρους του άρθρου 1042 του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984, Α’ 164) για τουλάχιστον σαράντα (40) έτη πριν από τη 19η Μαρτίου 2003».
Κρίνεται σκόπιμο να παρατεθεί –αναφορικά με τα ανωτέρω- απόσπασμα από την Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης (Κεφ. Α: Αιτιολογική Έκθεση {σελ. 38} του ν. 5293/2026 (σελ. 38), σύμφωνα με το οποίο: «…Προβλέπονται τα έγγραφα, από τα οποία προκύπτει αν πληρούνται ή όχι οι προϋποθέσεις του άρθρου 12. Ειδικά, στην παρ. 5 ρυθμίζεται ο τρόπος και ιδίως τα έγγραφα και τα αποδεικτικά στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για την αναγνώριση της κυριότητας τρίτου έναντι του Δημοσίου σύμφωνα τις προϋποθέσεις της παρ. 2 του άρθρου 12 ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων που έχουν επιληφθεί ή θα επιληφθούν των σχετικών υποθέσεων. Ως αποδεικτικά μέσα για την απόδειξη της νομής του τρίτου και των δικαιοπαρόχων του αποτελούν ιδίως: α) συμβολαιογραφικά έγγραφα, περιλαμβανομένων και των προσυμφώνων, και οι αντίστοιχες πράξεις μεταγραφής ή καταχώρισης όταν αφορά μεταγραπτέο τίτλο, β) αποφάσεις επιτροπών και διοικητικές πράξεις εκδοθείσες σε εφαρμογή της αγροτικής – εποικιστικής νομοθεσίας, με τις οποίες επιλύεται το ιδιοκτησιακό καθεστώς και η απόδοση της νομής, ανεξαρτήτως αν άλλαξε η χρήση από κτηνοτροφική σε γεωργική, γ) δικαστικές αποφάσεις, προσωρινές διαταγές ή δικαστικά πρακτικά που αφορούν το ακίνητο, δ) πράξεις ή έγγραφα διοικητικών αρχών, από τα οποία προκύπτει η αναγνώριση ή η ανοχή της χρήσης και της αλλαγής χρήσης του ακινήτου από τον τρίτο ή τους δικαιοπαρόχους του, ε) έγγραφα δημόσιων υπηρεσιών, οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου που τεκμηριώνουν την άσκηση νομής επί του ακινήτου, στ) φορολογικά στοιχεία, δηλώσεις στοιχείων ακινήτων, καταβολή φόρων, τελών ή εισφορών που αφορούν το ακίνητο, ζ) στοιχεία γεωχωρικής ή διοικητικής καταγραφής του ακινήτου, όπως εγγραφές σε κτηματολογικά ή αγροτικά μητρώα, διαγράμματα, τοπογραφικά σχέδια ή καταχωρίσεις σε δημόσιες βάσεις δεδομένων, η) έγγραφα ή στοιχεία που αποδεικνύουν την πραγματική άσκηση νομής, όπως πράξεις καλλιέργειας, χαρακτηρισμός από τον εθνικό οργανισμό πληρωμών ως επιλέξιμης έκτασης με τη συμπερίληψή της σε ενιαίες αιτήσεις ενίσχυσης στο πλαίσιο εφαρμογής της κοινής αγροτικής πολιτικής, προσοδοφόρου εκμετάλλευσης, περίφραξης, κατασκευής ή συντήρησης έργων στο ακίνητο, θ) κάθε άλλο στοιχείο από το οποίο προκύπτει η συνεχής και αδιάλειπτη άσκηση νομής από τον τρίτο ή τους δικαιοπαρόχους του. Τα αποδεικτικά αυτά στοιχεία λαμβάνονται υπόψη και συνεκτιμώνται και στις δίκες που αφορούν αγωγές της παρ. 2 του άρθρου 6 του ν. 2664/1998 ή αιτήσεις της παρ. 3 του άρθρου 6 του ν. 2664/1998».
Β) ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ
Εξαιρέσεις από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 12 του Ν. 5293/2026 (παραγρ. 3 άρθρου 12 του ν. 5293/2026)
Όπως αναγράφεται στη παράγραφο 3 του άρθρου 12 του ν. 5293/2026:
«3. Οι διατάξεις του παρόντος δεν εφαρμόζονται σε ακίνητα τα οποία, κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος:
α) εμπίπτουν στον ν. 998/1979 (Α΄ 289), περί προστασίας των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της Χώρας,
β) βρίσκονται εντός οριοθετημένου υδατορέματος, σύμφωνα με το άρθρο 3 του ν. 4258/2014 (Α΄ 94), περί διαδικασίας οριοθέτησης ή εντός ζώνης πενήντα (50) μέτρων από τις οριοθετημένες όχθες αυτού, καθώς και εντός αιγιαλού, παραλίας, όχθης, παρόχθιας ζώνης ή πυθμένα,
γ) αποτελούν πράγματα εκτός συναλλαγής, είτε ανήκουν στην κυριότητα, διοίκηση και διαχείριση του Δημοσίου, κατά το άρθρο 7 του Κώδικα νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς (ν. 4858/2021, Α΄ 220), περί κυριότητας, διοίκησης και διαχείρισης σε ακίνητα μνημεία, οργανωμένους αρχαιολογικούς χώρους και εν γένει ακίνητα πολιτιστικής κληρονομιάς, είτε είναι εκτός συναλλαγής κατά το άρθρο 966 του Αστικού Κώδικα».
Γίνεται μνεία ότι στο άρθρο 966 του Αστικού Κώδικα ορίζεται ότι «Πράγματα εκτός συναλλαγής είναι τα κοινά σε όλους, τα κοινόχρηστα και τα προορισμένα στην εξυπηρέτηση δημόσιων, δημοτικών, κοινοτικών ή θρησκευτικών σκοπών». Επισημαίνεται, ότι σύμφωνα με τη νομολογία «Κοινά» σε όλους σύμφωνα με τη νομολογία είναι π.χ. η θάλασσα, ο ατμοσφαιρικός αέρας κ.α., «Κοινόχρηστα» είναι π.χ. τα νερά με ελεύθερη και αέναη ροή, οι οδοί (δρόμοι κάθε κατηγορίας: εθνικοί, δημοτικοί, κοινοτικοί, αγροτικοί, οι πλατείες, οι γιαλοί (παραλίες), τα λιμάνια και οι όρμοι, οι όχθες πλεύσιμων ποταμών, οι μεγάλες λίμνες και οι όχθες τους κ.α., ενώ «Πράγματα προορισμένα για εξυπηρέτηση δημοσίων/θρησκευτικών σκοπών» είναι π.χ. πράγματα που ανήκουν στο Κράτος ή σε ΟΤΑ (π.χ. δημόσια κτίρια, σχολεία, νοσοκομεία), χώροι λατρείας (π.χ. Ιεροί Ναοί, νεκροταφεία) κ.λ.π.
Ολόκληρη η Εγκύκλιος: ΑΠΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥ ΑΠΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΑ