ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
Δεν υπάρχει κανένας λόγος ένας άνθρωπος να ρισκάρει τη ζωή του για να είναι ο αγρότης ή ο κτηνοτρόφος που θα ταΐσει τους ανθρώπους των πόλεων. Κι όμως, στην πράξη, αυτό είναι που ζητάνε οι κυβερνήσεις εδώ και δεκαετίες.
Πρόσφατη μελέτη, κατά παραγγελία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αναδεικνύει ξανά «αιώνια» προβλήματα της ελληνικής και της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Ελλιπέστατες υποδομές υγείας, ανύπαρκτη φροντίδα για παιδιά μικρής ηλικίας και διαρκώς λιγότερες υπηρεσίες για την υποστήριξη του πολίτη, όπως κλείσιμο τραπεζών, υπηρεσιών ΟΤΑ και ταχυδρομικών υπηρεσιών, μετατρέπουν την περιφέρεια σε μια αφιλόξενη έρημο.
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΥΡΑΤΙΔΗ
[email protected]
Το συμπέρασμα της μελέτης δεν ωραιοποιεί την κατάσταση, όπως συχνά συνηθίζουν να κάνουν οι κυβερνήσεις, και διαπιστώνει ότι αυτή θα χειροτερέψει τις ερχόμενες δεκαετίες. Ήδη, σε μια περίοδο τριών ετών, το μερίδιο του πληθυσμού που ζει στην περιφέρεια έπεσε από το 20,7% στο 19,2%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat. Η μείωση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί με ετήσιο ρυθμό 0,04% από το 2023 μέχρι και το 2040. Από ένα σημείο και μετά, η αντίδραση γίνεται ανατροφοδοτούμενη, καθώς οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι φεύγουν από τη ζωή, πολλοί εξ αυτών αγρότες και κτηνοτρόφοι, και οι νεαρότεροι εγκαταλείπουν τους τόπους τους, ώστε να βρίσκονται κοντά στην «καλύτερη» ζωή, όχι απαραίτητα στην Ελλάδα.
Η Ελλάδα, σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρώπης που παρουσιάζουν ανάλογο πρόβλημα, έχει και τον καταλυτικό παράγοντα της μεγάλης έκτασης ορεινών περιοχών και φυσικά των νησιών, όπου η μετακίνηση των κατοίκων για το πλησιέστερο αστικό κέντρο απαιτεί παραπάνω από 45 λεπτά. Στην πράξη, αυτός ο χρόνος αφορά τον μέσο όρο, καθώς στα νησιά ο χρόνος αυτός μπορεί να είναι και ώρες, ακόμα και αν υπάρχει η λύση της αεροδιακομιδής στην περίπτωση σοβαρού περιστατικού υγείας.
Έργα γίνονται, αλλά…
Η Ευρωπαϊκή Ενωση διαθέτει προϋπολογισμό από διαφορετικά ταμεία για να βελτιωθεί αυτή η κατάσταση. Δύο τέτοια είναι το Recovery and Resilience Facility και το Cohesion Policy. Το Cohesion Policy έχει εξασφαλίσει 15,2 δισεκατομμύρια ευρώ για τις χώρες της Ε.Ε., για να υποστηρίξει επενδύσεις και παροχή υπηρεσιών σε υπηρεσίες υγείας, φροντίδας παιδιών και φροντίδας ατόμων μεγάλης ηλικίας.
Για την περίοδο 2021-2027, πάνω από 427 εκατομμύρια ευρώ ήταν διαθέσιμα από χρηματοδοτικά εργαλεία της Ε.Ε. για βελτίωση υποδομών υγείας και υπηρεσιών σε απομακρυσμένες περιοχές. Η Ελλάδα διεκδίκησε και τελικά πήρε λιγότερο από 1 εκατομμύριο ευρώ για σχετικά έργα, όταν η Ρουμανία, για παράδειγμα, πέτυχε να πάρει σχεδόν 13 εκατομμύρια ευρώ και η Ισπανία πάνω από 250 εκατομμύρια ευρώ μόνο από για τα νησιά της.
Ακόμα όμως και τα πιο απλά φαίνεται αδύνατον να γίνουν… Κέντρα υγείας που μειώνουν την απόσταση του πληθυσμού των απομακρυσμένων περιοχών από αστικά κέντρα δεν έχουν τις πιο βασικές υπηρεσίες, όπως έναν οδοντίατρο. Τα σχολεία στα νησιά χάνουν δασκάλους και καθηγητές, γιατί οι ιδιοκτήτες ακινήτων ζητούν έναν ετήσιο μισθό για να νοικιάσουν στέγη. Δεν θα αναφερθούμε καν σε χρήματα που έχουν δαπανηθεί για αθλητικές εγκαταστάσεις που σαπίζουν, για δημόσια WiFi δίκτυα που δεν λειτούργησαν ποτέ και για hub καινοτομίας που μοιάζουν με στοιχειωμένα σπίτια.
Οι θαρραλέοι και οι «καμένοι» από την αστικοποίηση επιστρέφουν, αλλά…
Οι αριθμοί είναι αναμφισβήτητοι: η περιφέρεια ερημώνει. Μπορεί κάποιοι να επιστρέφουν, γιατί δεν αντέχουν άλλο στα αστικά κέντρα, αλλά δεν είναι δυνατόν να δημιουργήσουν κρίσιμη μάζα και, επιπλέον, επιστρέφουν σε επιλεγμένες περιοχές. Αρκετοί εξ αυτών ασχολούνται με την αγροτική καλλιέργεια ή κάποιον συνδυασμό που έχει και αγροτουριστικές δραστηριότητες, ελπίζοντας ότι θα τα καταφέρουν. Δεν υπάρχει μελέτη που να δείχνει πόσοι εξ αυτών τα κατάφεραν και έγιναν «μόνιμοι» ή τελικά επέστρεψαν στην ασφάλεια των αστικών κέντρων.
Η λογική λέει ότι κάτι που δεν έχει αλλάξει εδώ και δεκαετίες δεν αναμένεται να αλλάξει τώρα. Επομένως, ίσως η μόνη ελπίδα της περιφέρειας είναι οι μετανάστες από χώρες με χαμηλά εισοδήματα, όπως η Αίγυπτος και το Πακιστάν, οι οποίοι θα αναλάβουν την ελληνική πρωτογενή παραγωγή, όπως πριν από μερικές δεκαετίες μετανάστες από την Αλβανία ανέλαβαν την ανάπτυξη της οικοδομής και των δημόσιων έργων.
Δύο πόλεις στην Ελλάδα έχουν συγκεντρώσει τεράστιο μερίδιο του πληθυσμού. Πάνω από 5,5 εκατομμύρια άνθρωποι, ελάχιστοι εκ των οποίων ασχολούνται με τον πρωτογενή τομέα, ζουν στην Αττική.
Η Ελλάδα, σε σύγκριση με τις άλλες χώρες της Ε.Ε. και της Ευρώπης γενικά, έχει το μεγαλύτερο ποσοστό σε απομακρυσμένες περιοχές, δηλαδή περιοχές όπου οι κάτοικοι χρειάζονται πάνω από 45 λεπτά για να έχουν πρόσβαση σε αστικό κέντρο.
