Πλουσιοπάροχες χρηματοδοτήσεις μπορούν να δώσουν μια νέα πνοή στην καλλιέργεια και μεταποίηση. Οι σημερινές εκτάσεις είναι διπλάσιες σε σχέση με 10 χρόνια πριν, όταν, σύμφωνα με τους καλλιεργητές κάλυπταν 63.000 στρέμματα.
Σημαντικά ποσά χρηματοδότησης έχουν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν οι Οργανώσεις Παραγωγών, προκειμένου να επενδύσουν σε εξοπλισμό και υποδομές που θα βοηθήσουν στην καλλιέργεια και τη μεταποίηση αρωματικών φυτών και βοτάνων.
Όπως λέει η Αμαλία Γιαννούλη, γεωπόνος/βιοτεχνολόγος στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, “Ελάχιστοι καλλιεργητές αρωματικών φυτών γνωρίζουν ότι η καλλιέργεια κρόκου, θυμαριού, βασιλικού, μελισσόχορτου, ρίγανης, φασκόμηλου και δεντρολίβανου, δικαιούνται γενναίων χρηματοδοτήσεων, ειδικά για Οργανώσεις Παραγωγών, όπως έχει ήδη συμβεί στον τομέα των οπωροφόρων.”
Ίσως αν το γνώριζαν θα είχαν ένα επιπλέον κίνητρο για να προχωρήσουν σε αυτού του τύπου καλλιέργειες, οι οποίες έχουν σταθεροποιηθεί τα δύο περασμένα χρόνια, μετά από σχεδόν μια δεκαετία ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, όπως λέει η ίδια ρίγανη και λεβάντα βρίσκονται μακρά στην κορυφή της καλλιέργειας αρωματικών φυτών με 45.000 και 33.000 στρέμματα αντίστοιχα για το 2023, ενώ σε σχέση με το 2022 αυξημένη είναι μόνο η καλλιέργεια ρίγανης, κατά 5.000 στρέμματα. Την πρώτη δεκάδα συμπληρώνουν το τσάι με 6.600 στρέμματα το 2023, έναντι 5.300 το 2022, ο κρόκος με σταθερή καλλιέργεια περίπου 5.500 στρέμματα, το σπαθόχορτο ή βάλσαμο με περίπου σταθερή καλλιέργεια στα 4.900 στρέμματα, ο μάραθος με 3.200 στρέμματα, η τσουκνίδα με 3.000 στρέμματα, γλυκάνισο και μαραθόσπορος από 3.000 στρέμματα, δάφνη με 1.900 στρέμματα και χαμομήλι με 130 στρέμματα.
Το σύνολο της καλλιεργήσιμης γης αρωματικών φυτών και βοτάνων για το ήταν περίπου 123.000 στρέμματα το 2023 από 119.000 στρέμματα το 2022. Ωστόσο, οι σημερινές εκτάσεις είναι διπλάσιες σε σχέση με 10 χρόνια πριν, όταν, σύμφωνα με τις δηλώσεις των καλλιεργητών, τα αρωματικά φυτά και βότανα κάλυπταν περίπου 63.000 στρέμματα. Η έκταση αυτή αντιστοιχεί στο 0,4% της συνολικής καλλιεργήσιμης έκτασης στη χώρα μας, γεγονός που από τη μια δείχνει το περιορισμένο ενδιαφέρον των αγροτών από την άλλη τα περιθώρια ανάπτυξης που υπάρχουν.
Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί τώρα είναι πως οι αγρότες θα πεισθούν ότι υπάρχει μια νέα ευκαιρία και αν την κυνηγήσουν θα έχουν την υποστήριξη που χρειάζεται ώστε να μη δουν τους κόπους τους να πηγαίνουν χαμένοι. Πρακτικά, οι χρηματοδοτήσεις θα μπορούσαν να καλύψουν ένα σημαντικό ποσοστό του εξοπλισμού, οπότε να αφαιρέσουν ρίσκο. Στη συνέχεια μια συνεπής στρατηγική προώθησης με λίγα γραφειοκρατικά εμπόδια, θα μπορούσε να λειτουργήσει καταλυτικά για την έξοδο στις αγορές.
Quote: Ελάχιστοι καλλιεργητές αρωματικών φυτών γνωρίζουν ότι η καλλιέργεια κρόκου, θυμαριού, βασιλικού, μελισσόχορτου, ρίγανης, φασκόμηλου και δεντρολίβανου, δικαιούνται γενναίων χρηματοδοτήσεων,
Χωρίς ποσοτικούς στόχους το πρώτο σχέδιο ανάπτυξης
Το πρώτο που κάνει εντύπωση στο στρατηγικό σχέδιο ανάπτυξης της καλλιέργειας των αρωματικών φυτών και βοτάνων, το οποίο συντάχθηκε το Μαϊο του 2017, είναι η απουσία πληροφοριών για την ελληνική παραγωγή, αλλά και η απουσία ποσοτικών στόχων σε βάθος δεκαετίας. Οι συντάκτες του σχεδίου αναγνωρίζουν την ανάγκη ενός πληροφορικού συστήματος, το οποίο θα καταγράφει τα αυτοφυή είδη σε συνάρτηση με γεωγραφικές πληροφορίες, και θέτουν τη δημιουργία αυτού του συστήματος σε πρώτη προτεραιότητα.
Σήμερα, 10 χρόνια μετά, ένα τέτοιο σύστημα συνεχίζει να μην υπάρχει, με αποτέλεσμα τα διαθέσιμα στοιχεία να είναι κατά δήλωση των καλλιεργητών. Όπως λέει ο Χρήστος Γιαννακάκης, αντιπρόεδρος της ΕΘΕΑΣ, η μεταποίηση και συγκεκριμένα η παραγωγή αιθέριων ελαίων είναι αυτή που δίνει σημαντική προστιθέμενη αξία στην καλλιέργεια των αρωματικών φυτών και βοτάνων. Ενώ όμως έγιναν κάποιες προσπάθειες, όπως για παράδειγμα αυτή του συνεταιρισμού Βοϊου Κοζάνης, ο οποίος πλέον έχει τις μισές καλλιεργήσιμες εκτάσεις σε σχέση με την ίδρυσή του, δεν υπήρξε κάποια συντονισμένη προσπάθεια, ώστε αφενός να δημιουργηθούν οι υποδομές παραγωγής και αφετέρου το προϊόν να διατεθεί στις αγορές του εξωτερικού.
Παράλληλα, η γνώση που υπήρχε για τις καλλιεργητικές πρακτικές και τις διαδικασίες μεταποίησης, δεν μοιράστηκε επαρκώς στους αγρότες, με αποτέλεσμα να υπάρξουν αποτυχημένες προσπάθειες που είχαν αντίκτυπο τόσο στους καλλιεργητές που τις επιχείρησαν, όσο και σε αυτούς που θα σκέφτονταν μια παρόμοια καλλιέργεια.
Και όλα αυτά σε ένα περιβάλλον που διαμορφώνεται δυναμικά, καθώς η αγορά για τα αρωματικά φυτά και βότανα είναι εξαρτημένη από τις διατροφικές μόδες. Για παράδειγμα ο κόλιανδρος παρουσίασε σημαντική αύξηση της ζήτησης, όταν προβλήθηκε από δημοφιλείς σεφ, αλλά στη συνέχεια η ζήτηση έπεσε κατακόρυφα. Κάτι ανάλογο συνέβη και με τη μόδα της “θεραπευτικής” σπιρουλίνας, η οποία πλέον έχει βρεθεί στο περιθώριο. Υπάρχουν ωστόσο και σταθερές “αξίες”, όπως η ρίγανη και το τσάι του βουνού που θα μπορούσαν να αποτελέσουν κορμό για μια στρατηγική, εφόσον συνδράμει και το κράτος.
Χωρίς μηχανοποίηση της καλλιέργειας δεν είναι εύκολη η ανάπτυξη
Υπάρχουν δύο κατηγορίες καλλιεργητών αρωματικών βοτάνων και φυτών. Στην πρώτη κατηγορία ανήκει μια μικρή ομάδα ανθρώπων, μια οικογένεια ενδεχομένως, που επιδιώκουν ένα επαρκές εισόδημα για να ζήσουν. Σε αυτήν την περίπτωση, η συγκομιδή και η προετοιμασία του προϊόντος πριν φτάσει στη μεταποίηση, μπορούν να γίνουν σε μεγάλο ποσοστό χειρωνακτικά ή με μηχανές προσιτού κόστους αγοράς. Όμως, για μεγάλες καλλιεργητικές εκτάσεις, δεδομένης της απουσίας εργατών γης, το παραπάνω σενάριο είναι σχεδόν αδύνατο και επομένως είναι απαραίτητη η μηχανοποίηση σε όλα τα στάδια πριν το προϊόν φτάσει στη μεταποίηση.
Αυτό ακριβώς χρειάστηκε να κάνει ο Χαράλαμπος Αραμπατζής, ιδιοκτήτης της Φεραία Γη, ο οποίος όταν το 2007 ξεκίνησε να καλλιεργεί ρίγανη και τσάι του βουνού, συνεργάστηκε με μηχανουργούς για να κατασκευάσει τον εξοπλισμό που χρειάζονταν. Ακόμα και σήμερα, για τη συγκομιδή ρίγανης, δεν υπάρχει κάποιο τυποποιημένο εξάρτημα που μπαίνει στη θεριζοαλωνιστική μηχανή, αλλά κατά παραγγελία εξαρτήματα που κατασκευάζουν μηχανουργία στη Θεσσαλία ή τη Βόρεια Ελλάδα, όπου και έγιναν οι πρώτες καλλιέργειες ρίγανης. Ένα επόμενο δύσκολο βήμα είναι ο διαχωρισμός του προϊόντος από το υπόλοιπο φυτό ενώ σε περιπτώσεις όπως η ρίγανη και το θυμάρι είναι απαραίτητη και η διαδικασία της ξήρανσης.
“Όλες αυτές οι διαδικασίες έχουν σημαντικό κόστος, λέει ο Χαράλαμπος Αραμπατζής, “και έτσι αν δεν βρεθούν λύσεις αυτοματοποιήσεις, τα εισαγόμενα προϊόντα από Αίγυπτο και Τουρκία, όπου τα εργατικά χέρια είναι πιο φθηνά, θα μεγαλώσουν το μερίδιο τους στην αγορά. Παρότι, η ποιότητα παίζει ρόλο, ειδικά στα παραγόμενα έλαια, συχνά η τιμή που μπορεί να είναι μέχρι και 4 φορές χαμηλότερη, ωθεί τους πελάτες από τις βιομηχανίες αρωμάτων και φαρμακευτικών προϊόντων στην επιλογή της οικονομικής λύσης.”
Ο ίδιος εξάγει ένα μεγάλο ποσοστό από την παραγωγή ρίγανης στην Γερμανία, η οποία έχει μετατραπεί σε ένα κέντρο διανομής αρωματικών φυτών και βοτάνων σε όλο τον κόσμο. Όπως λέει ο Χαράλαμπος Αραμπατζής, “Υπάρχει μεγάλο περιθώριο για αύξηση της παραγωγής, δεδομένου ότι υπάρχει ζήτηση κυρίως σε αγορές του εξωτερικού. Ωστόσο, αν δεν επενδυθούν χρήματα για καινοτόμες τεχνικές αυτοματισμού, η στατικότητα που παρατηρούμε τα 2 τελευταία χρόνια δεν θα αλλάξει. Δεν αποκλείεται μάλιστα να δούμε και μειώσεις σε κάποιες κατηγορίες, όπως συμβαίνει με το τσαι του βουνού.”
Πολυφαινόλες, η νέα αποκάλυψη του φυτικού κόσμου
Για τους επιστήμονες που μελετούν τα φυτά, οι πολυφαινόλες ήταν ανέκαθεν γνωστές. Ωστόσο, η ευεργετικές τους ιδιότητες στην υγεία άρχισαν να τεκμηριώνονται σχετικά πρόσφατα και μάλιστα από διαφορετικές έρευνες σε παγκόσμιο επίπεδο σε διαφορετικά προϊόντα, όπως το λάδι και το κρασί. Οι πολυφαινόλες είναι μια πολύ μεγάλη ομάδα χημικών ουσιών που βρίσκονται σε όλα τα φυτά και τώρα ανακαλύπτουμε τα οφέλη τους, όπως η προστασία του κυκλοφορικού συστήματος, η βελτίωση του μεταβολισμού και η μείωση του ρίσκου νευροεκφυλιστικών ασθενειών, όπως το Αλτσχάιμερ.
Όσο περνά ο καιρός, οι επιστήμονες τεκμηριώνουν περισσότερες ευεργετικές ιδιότητες των πολυφαινολών και έτσι μάθαμε, ότι η καρβακρόλη, η οποία περιέχεται στη ρίγανη, έχει μέχρι και 26 φορές περισσότερο φαινολικό περιεχόμενο από σε σχέση με πηγές, όπως το τσάι, το οποίο θεωρείται επίσης ευεργετικό, η σοκολάτα, ο καφές και το κρασί. Το πράσινο τσαϊ περιέχει σε μεγάλο ποσοστό κατεχίνες. Το 30% έως 42% του βάρους του αποξηραμένου πράσινου τσαγιού, είναι αυτές οι χημικές ενώσεις που έχει αποδειχτεί ότι έχουν έντονη αντιοξειδωτική δράση. Το τσάι του βουνού, ήταν ανέκαθεν γνωστό στην Ελλάδα για τα ευεργετικά του οφέλη και σύμφωνα με έρευνα, περιέχει 1.450 γραμμάρια φαινολών ανά 8 γραμμάρια αποξηραμένου τσαγιού, χωρίς μάλιστα να περιέχει καφεϊνη, η οποία δεν είναι ανεκτή σε κάποιους οργανισμούς.
Αυτές οι γνώσεις ήταν άτυπα γνωστές στους ανθρώπους που ζούσαν με παραδοσιακή διατροφή και τώρα αποκαλύπτονται εκ νέου μέσα από επιστημονικές έρευνες, με αποτέλεσμα να δημιουργούν πολύ μεγάλη ζήτηση σε αρωματικά φυτά και βότανα στην Ευρώπη, όπου η υγιεινή διατροφή κερδίζει περισσότερο έδαφος. Οι παραγωγοί αρωματικών φυτών και βοτάνων στην Ελλάδα θα έχουν σημαντικά οφέλη, αν επενδύσουν σε έρευνες σε συνεργασία με την ακαδημαϊκή κοινότητα που θα αποκαλύψουν οφέλη των πολυφαινολών, χωρίς να περιμένουν πότε το κράτος θα δημιουργήσει μια στρατηγική. Η αγορά διψάει για πολυφαινόλες άμεσα και δεν μπορεί να περιμένει.
Χωρίς αποτέλεσμα
Χωρίς στόχους και έρευνα αγοράς, το στρατηγικό σχέδιο για τα αρωματικά που εκπονήθηκε το 2017, δεν είχε καμία τύχη , όπως αποδείχτηκε από τα αποτελέσματα
Λέξη «κλειδί»
Η λέξη “κλειδί” που ανοίγει τις αγορές της Ευρώπης, όπου η τάση για υγιεινή διατροφή κερδίζει ταχύτερα έδαφος σε σχέση με την Ελλάδα, είναι οι πολυφαινόλες.
Η ανάγκη
Ανάγκη για τις καλλιέργειες αρωματικών και βοτάνων μεγάλης έκτασης, καθώς τα εργατικά χέρια λιγοστεύουν είναι η μηχανοποίηση. Χρηματοδοτήσεις και συνεταιρισμοί θα μπορούσαν να λειτουργήσουν καταλυτικά.
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΥΡΑΤΙΔΗ
[email protected]
