Μια αποδοτική και παγκοσμίως γνωστή ποικιλία, που όμως αντιμετωπίζει μεγάλα ζητήματα, τα οποία καλούνται να λύσουν αγρότες και γεωπόνοι.
Του ΛΕΥΤΕΡΗ ΖΑΒΛΙΑΡΗ
Η ελιά της Χαλκιδικής δεν είναι μια απλή υπόθεση. Ενας καρπός που μπορεί να τον δεις να καταναλώνεται από χρηματιστές της Wall Street, όταν κάνουν διάλειμμα για ένα Martini, αν μη τι άλλο, υποδηλώνει την κορυφαία ποιότητα του καρπού. Η χονδροελιά, ωστόσο, για τον μέσο καλλιεργητή της Χαλκιδικής είναι συνεχής έγνοια. Με το κόστος παραγωγής να είναι το υψηλότερο ανά στρέμμα σε σχέση με άλλες καλλιέργειες ελιάς, η προσοχή που πρέπει να δίνουν οι αγρότες είναι επιβεβλημένη, αφού τυχόν ελλείψεις οδηγούν σε καταστροφή.
Εφαρμογές την κατάλληλη χρονική περίοδο και χρήση νερού όποτε χρειάζεται είναι ο συνδυασμός που πρέπει να ακολουθήσει ο αγρότης, ώστε το φθινόπωρο να συγκομίσει μια καλή παραγωγή, που θα του αποφέρει τα αναμενόμενα κέρδη.
Ο γρίφος του νερού
Για τον γεωπόνο Κώστα Πλούσιο από τον Πολύγυρο Χαλκιδικής, το θέμα με το νερό είναι πολύ σημαντικό. «Υπάρχουν ελλείψεις και προβλήματα. Από τη στιγμή που δεν υπάρχει κρατική μέριμνα, αλλά όλα είναι στη θεωρία, δεν υπάρχει φως στο τούνελ» τονίζει μιλώντας στον «Ε.Α.».
Αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με τον ίδιο, στην ελαιοκαλλιεργητική ζώνη της Χαλκιδικής χύνονται ποτάμια όπως ο Χαβρίας και ο Ολύνθιος, όπου θα μπορούσαν να γίνουν έργα ώστε να αξιοποιηθεί το νερό που διαθέτουν. «Ομως, αυτό που βλέπουμε κάθε χρόνο είναι τα νερά που φέρνουν οι δύο ποταμοί να χάνονται ανεκμετάλλευτα και να καταλήγουν στη θάλασσα» τονίζει ο κ. Πλούσιος.
Οι παραγωγοί φυσικά δεν έμειναν με σταυρωμένα χέρια και έχουν επιχειρήσει να βρουν μόνοι τους λύσεις, ώστε να διατηρήσουν το υψηλό επίπεδο της καλλιέργειας. Κάποιες σοβαρές κινήσεις των καλλιεργητών είναι η δημιουργία λιμνοδεξαμενών. Ουσιαστικά πρόκειται για ταμιευτήρες νερού, που μαζεύουν όλο τον χειμώνα το νερό είτε από ποτάμια είτε από βροχές ή ακόμα και από γεωτρήσεις, και έτσι μπορούν να αντεπεξέλθουν στα ποτίσματα του καλοκαιριού. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται νερό σε πολλά στρέμματα, αφού υπάρχουν λιμνοδεξαμενές των 100.000 κυβικών, που είναι κανονικές λίμνες, αλλά υπάρχουν φυσικά και μικρότερες.
Σε περιόδους μεγάλης ξηρασίας, όπως συνέβη πριν από δύο χρόνια, επιστρατεύονται και ανορθόδοξα μέτρα, όπως η μεταφορά νερού, αφού οι ελλιπώς ποτισμένοι ελαιώνες το καλοκαίρι σημαίνουν αυτόματα ελάχιστη ή καθόλου παραγωγή το φθινόπωρο.
Ο αγώνας για τα εργατικά
Μπορεί η επιτραπέζια ελιά να είναι ένας καρπός που φέρνει κέρδος στον παραγωγό, ωστόσο αυτό δεν γίνεται χωρίς δυσκολίες. Εκτός από το νερό, που είναι διαχρονικό ζήτημα στο οποίο οι καλλιεργητές ζητούν λύση, ένα άλλο πρόβλημα είναι τα ακριβά εργατικά.
Εξειδικεύοντας το θέμα, ο Κώστας Πλούσιος αναφέρει ότι στην καλλιέργεια της ελιάς οι απαιτήσεις σε εργάτες γης είναι αρκετές, καθώς είναι πολλά τα κλαδέματα, πολλά τα μαζέματα και το κόστος πλέον είναι πολύ υψηλό.
«Κάθε χρόνο, οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες και οι εργάτες γης μειώνονται, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το κόστος» λέει ο γεωπόνος, σημειώνοντας μάλιστα πως, εάν υπάρχει πλάνο για τον καλλιεργητή, τότε θα μείνει στον χώρο και θα έχει αξιόλογο εισόδημα.
Αναφέρει ότι οι εργάτες γης έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της καλλιέργειας όλα αυτά τα χρόνια. Σήμερα, όμως, η εύρεση εργατικού δυναμικού γίνεται ολοένα δυσκολότερη, καθώς όλο και λιγότεροι επιλέγουν να εργαστούν στον πρωτογενή τομέα. Οπως εκτιμά, η επάρκεια εργατών γης θα αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για το μέλλον της καλλιέργειας.
Απαραίτητη η συμβουλή του γεωπόνου
Η καλλιέργεια ελιάς είναι μια ενασχόληση στη Χαλκιδική που γίνεται πάππου προς πάππου. Σίγουρα υπάρχει κατάρτιση στους αγρότες της περιοχής, ωστόσο γνωρίζουν ότι είναι αγρότες και όχι γεωπόνοι.
«Υπάρχει γνώση από την εμπειρία, αλλά δεν μπορούν να λύσουν όλα τα προβλήματα μόνοι τους. Οποιος κάνει τον ξερόλα την πατάει» λέει χαρακτηριστικά ο κ. Πλούσιος.
«Θέλουν πάντα καθοδήγηση. Το θετικό είναι πως εδώ, στη Χαλκιδική, υπάρχει διάδοχη κατάσταση. Σίγουρα, το επάγγελμα έχει μείωση σε πληθυσμό σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, αλλά δεν έχουμε την κατάσταση που θα βλέπαμε σε άλλες περιοχές».
Οπως λέει, όμως, παρότι υπάρχουν προβλήματα, είναι η ελιά μια καλλιέργεια με μέλλον και με σχετικά καλές τιμές παραγωγού.
Τα λιπάσματα της Dekagro, ένα αξιόπιστο εργαλείο για τον παραγωγό
Η συνεργασία του Κώστα Πλούσιου με την Dekagro ξεκίνησε λίγα χρόνια αφότου αποφάσισε να δραστηριοποιηθεί αυτόνομα στον γεωπονικό κλάδο. Οπως αναφέρει στον «Ε.Α.», η σχέση αυτή αναπτύχθηκε σταδιακά, καθώς η Dekagro εδραίωνε τη θέση της στην αγορά των εξειδικευμένων λιπασμάτων, επενδύοντας διαρκώς στην ποιότητα, στην καινοτομία και την προηγμένη τεχνολογία.
«Η συνεργασία μας διευρυνόταν χρόνο με τον χρόνο, καθώς οι ίδιοι οι παραγωγοί ζητούσαν τα προϊόντα της Dekagro. Είχαν ήδη αναγνωρίσει την ποιότητα και την αξιοπιστία τους, κάτι που ενίσχυσε και τη δική μου παρουσία στην αγορά» επισημαίνει.
Για τον έμπειρο γεωπόνο, το σημαντικότερο πλεονέκτημα των λιπασμάτων της Dekagro είναι ότι συνδυάζουν σταθερή ποιότητα με τεχνολογίες που αυξάνουν την αποτελεσματικότητα της λίπανσης.
«Τα λιπάσματα της Dekagro αποτελούν ένα ασφαλές εργαλείο για τον παραγωγό. Ξέρει ότι αυτό που αναγράφεται στην ετικέτα είναι αυτό που εφαρμόζει στο χωράφι. Παράλληλα, χάρη στις τεχνολογίες που ενσωματώνουν, το μεγαλύτερο ποσοστό των θρεπτικών στοιχείων παραμένει διαθέσιμο και αξιοποιείται από την καλλιέργεια. Αυτό σημαίνει καλύτερη αξιοποίηση των θρεπτικών στοιχείων, μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα της λίπανσης και μικρότερο ρίσκο για τον παραγωγό» τονίζει.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχει μια συνταγή λίπανσης που να ταιριάζει σε όλες τις καλλιέργειες, καθώς η επιλογή του κατάλληλου προϊόντος εξαρτάται από τις ανάγκες κάθε αγρού και τη σωστή καθοδήγηση.
«Κάθε καλλιέργεια και κάθε χωράφι έχουν τις δικές τους απαιτήσεις. Ο γεωπόνος πρέπει να προσαρμόζει το πρόγραμμα θρέψης στις πραγματικές ανάγκες του παραγωγού και της καλλιέργειας. Προσωπικά, ακολουθώ μια συγκεκριμένη στρατηγική στη λίπανση της ελιάς, και τα αποτελέσματα που βλέπουμε κάθε χρόνο επιβεβαιώνουν ότι τα προϊόντα της Dekagro αποδίδουν. Αλλωστε, ο καλύτερος κριτής ενός λιπάσματος είναι πάντα το ίδιο το χωράφι» καταλήγει ο κ. Πλούσιος.
Η γνώση κάνει τη διαφορά στην ελαιοκαλλιέργεια
Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η σωστή λίπανση δεν βασίζεται σε μία σταθερή συνταγή. Ρόλο παίζουν πολλοί παράγοντες, όπως το αν το χωράφι είναι ποτιστικό ή ξηρικό, οι καιρικές συνθήκες και το στάδιο ανάπτυξης της καλλιέργειας.
«Πλέον υπάρχει η γνώση. Παλιά, για την ελιά λέγαμε “καρπό χρόνο παρά χρόνο”. Σήμερα λέμε “ναι μεν, αλλά”. Με τη σωστή θρέψη και το σωστό κλάδεμα, αυτό το φαινόμενο μπορεί να περιοριστεί σημαντικά. Δεν βλέπουμε πλέον παραγωγούς να έχουν τη μία χρονιά παραγωγή 100 και την επόμενη 10. Στόχος μας είναι να έχουμε μία χρονιά 90 και την επόμενη 80. Μπορεί να μη φτάνουμε κάθε χρόνο στο 100% των δυνατοτήτων του χωραφιού, αλλά το σημαντικό είναι να διατηρούμε την παραγωγή σε υψηλά και σταθερά επίπεδα» αναφέρει ο γεωπόνος.
Ο ίδιος δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στη διαφυλλική λίπανση. «Η διαφυλλική λίπανση είναι απαραίτητη, όταν θέλεις να πετύχεις σταθερή παραγωγή. Τα DEKASTIM TOP AG της Dekagro αποτελούν βασικό κομμάτι του προγράμματός μου, γιατί συνδυάζουν στοχευμένη θρέψη και βιοδιέγερση. Ετσι, μπορώ να υποστηρίζω την καλλιέργεια στα κρίσιμα στάδια ανάπτυξής της και να διατηρώ πιο σταθερή παραγωγή από χρόνο σε χρόνο».
Αναγκαίες οι λύσεις και η εξωστρέφεια
Η καλλιέργεια της ελιάς στη Χαλκιδική βρίσκεται τα τελευταία χρόνια αντιμέτωπη με σοβαρές προκλήσεις, με τη λήψη μέτρων να θεωρείται αναγκαία για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας και της ανταγωνιστικότητάς της. Αλλωστε, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εξαγώγιμα αγροτικά προϊόντα της χώρας, με έντονη παρουσία στις διεθνείς αγορές και σημαντική συμβολή στην οικονομία της περιοχής.
Πρώτη προτεραιότητα αποτελεί η προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι ακραίες καιρικές συνθήκες και οι περίοδοι ανομβρίας επηρεάζουν τόσο την παραγωγή όσο και την ποιότητα του καρπού. Η επέκταση και ο εκσυγχρονισμός των αρδευτικών υποδομών, σε συνδυασμό με την ορθολογική διαχείριση του νερού, είναι απαραίτητες παρεμβάσεις.
Θετική εξέλιξη αποτελεί η δρομολόγηση νέων έργων άρδευσης σε διάφορες περιοχές της χώρας, τα οποία αναμένεται να ενισχύσουν τη διαχείριση των υδατικών πόρων και να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Παράλληλα, απαιτείται ενίσχυση της φυτοπροστασίας και της θρέψης των ελαιώνων, μέσα από σύγχρονες γεωπονικές πρακτικές, συστηματική παρακολούθηση των εχθρών και ασθενειών και αξιοποίηση της γεωργίας ακριβείας. Η χρήση νέων τεχνολογιών μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κόστους παραγωγής και την αύξηση της αποδοτικότητας.
Εξίσου σημαντική είναι η ανανέωση του φυτικού κεφαλαίου, καθώς αρκετοί ελαιώνες είναι μεγάλης ηλικίας και παρουσιάζουν μειωμένη παραγωγικότητα. Η στήριξη επενδύσεων για αναδιάρθρωση, αλλά και η προσέλκυση νέων παραγωγών στον κλάδο αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση της δυναμικής τής καλλιέργειας.
Τέλος, ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί στην ενίσχυση της εξωστρέφειας, στη διατήρηση της υψηλής ποιότητας και την περαιτέρω αξιοποίηση της αναγνωρισιμότητας της ελιάς Χαλκιδικής στις διεθνείς αγορές. Η στενότερη συνεργασία παραγωγών, μεταποιητικών επιχειρήσεων και επιστημονικών φορέων μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια πιο ανταγωνιστική και ανθεκτική ελαιοκομία, ικανή να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της αγοράς και τις προκλήσεις των επόμενων ετών.
Είναι σχεδόν… μονοκαλλιέργεια
Η επιτραπέζια ελιά Χαλκιδικής καλλιεργείται σε περισσότερα από 350.000 στρέμματα, αποτελώντας τη σημαντικότερη δενδρώδη καλλιέργεια του νομού και βασική πηγή εισοδήματος.
Εξαγωγές σε πάνω από 100 χώρες
Η ελιά Χαλκιδικής εξάγεται σε περισσότερες από 100 χώρες, με το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής να κατευθύνεται στις διεθνείς αγορές ως προϊόν υψηλής ποιότητας.
Πυλώνας της τοπικής οικονομίας
Περισσότερες από 20.000 αγροτικές οικογένειες στη Χαλκιδική ασχολούνται άμεσα ή έμμεσα με την καλλιέργεια, τη μεταποίηση και την εμπορία της επιτραπέζιας ελιάς, στηρίζοντας την τοπική οικονομία.