Το περιβάλλον, λόγω της κλιματικής κρίσης, δεν μπορεί να αγνοηθεί από τη νέα ΚΑΠ 2028-2034. Η αρμόδια επιτροπή για την κατάρτισή της, σε μια προσπάθεια να πείσει τους αγρότες, έχει εστιάσει στη νέα «πράσινη αρχιτεκτονική», μέσω της οποίας οι παραγωγοί θα μπορούν να εξαιρούνται των αυστηρών περιορισμών.
Ωστόσο, για μια ακόμα φορά επικρατεί νεφελώδες τοπίο, λόγω της γραφειοκρατίας και της πολυπλοκότητας των μέτρων για να οδηγηθούμε σε έναν ορθολογισμό. Για τον λόγο αυτόν, οι αγροτικές οργανώσεις σε αρκετά κράτη-μέλη εκφράζουν ήδη ανησυχία ότι ακόμα και ένα «απλοποιημένο» σύστημα μπορεί να αυξήσει τη γραφειοκρατία, ιδιαίτερα στις μεσαίες εκμεταλλεύσεις. Η Επιτροπή επιχειρεί να κατευνάσει τις αντιδράσεις, προβλέποντας ευρείες εξαιρέσεις για μικρούς αγρότες και βιοκαλλιεργητές.
Αλλαγή φιλοσοφίας
Η αρμόδια επιτροπή, σε μια προσπάθεια να απλουστεύσει τις διαδικασίες, αλλάζει τη φιλοσοφία των «πράσινων» πληρωμών. Τα γνωστά οικολογικά σχήματα και οι αγροπεριβαλλοντικές δεσμεύσεις συγχωνεύονται σε ένα νέο, ενιαίο πλαίσιο «αγροπεριβαλλοντικών και κλιματικών δράσεων» (AECA). Το εργαλείο αυτό φιλοδοξεί να απλοποιήσει τους κανόνες και να καταστήσει τη συμμετοχή πιο ελκυστική για τους παραγωγούς. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι τα κράτη-μέλη θα αμείβουν τις περιβαλλοντικές υπηρεσίες που παρέχουν οι αγρότες, δημιουργώντας ένα «επιχειρηματικό μοντέλο» για πιο φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές. Ετσι, οι αγρότες που επιτυγχάνουν υψηλότερες περιβαλλοντικές επιδόσεις θα μπορούν να λαμβάνουν πιο ελκυστικές ενισχύσεις.
Η «πληρωμή μετάβασης»
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εισαγωγή της «πληρωμής μετάβασης», ενός κατ’ αποκοπή ποσού που μπορεί να φτάσει τα 200.000 ευρώ ανά εκμετάλλευση, για αγρότες που προχωρούν σε πιο ριζικές αλλαγές, όπως η μετάβαση στη βιολογική γεωργία, η αναγεννητική γεωργία και τα χαμηλών εισροών συστήματα παραγωγής. Εμφαση δίνεται και στις επενδύσεις. Η νέα ΚΑΠ διατηρεί τη χρηματοδότηση για εκσυγχρονισμό εκμεταλλεύσεων και δασικών εκτάσεων, αλλά με σαφή περιβαλλοντικό προσανατολισμό. Στόχος είναι η αύξηση της αποδοτικότητας στη χρήση νερού, ενέργειας και εισροών, καθώς και η μείωση των εκπομπών και της ρύπανσης.
Επικρατεί νεφελώδες τοπίο, λόγω της γραφειοκρατίας και της πολυπλοκότητας των μέτρων. Για τον λόγο αυτόν, οι αγροτικές οργανώσεις σε αρκετά κράτη-μέλη εκφράζουν ανησυχία ότι ακόμα και ένα «απλοποιημένο» σύστημα μπορεί να αυξήσει τη γραφειοκρατία, ιδιαίτερα για τις μεσαίες εκμεταλλεύσεις
Τα ποσοστά ενίσχυσης παραμένουν υψηλά, ιδίως για νέους αγρότες, ωστόσο συνδέονται πλέον αυστηρότερα με την επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων. Παράλληλα, υπάρχει η δυνατότητα χρηματοδότησης και άλλων φορέων, όπως δήμοι ή μεταποιητικές μονάδες, μέσω των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης.
Περιβάλλον και κλίμα
Ταυτόχρονα, η ΚΑΠ καλείται να συμβάλει ουσιαστικά στον στόχο διάθεσης τουλάχιστον του 43% των σχετικών δαπανών για περιβαλλοντικούς και κλιματικούς σκοπούς, ενισχύοντας τη συνοχή με τις υπόλοιπες πολιτικές της Ε.Ε.
Ολα αυτά δεν είναι εύκολα ακόμα και για τους μυημένους στα νέα σχέδια. Πώς μπορεί ο αγρότης να υιοθετήσει τις νέες πρακτικές; Μόνο με ενημέρωση. Μέχρι σήμερα, οι παραγωγοί δεν βλέπουν με καλό μάτι το θέμα της πράσινης ανάπτυξης, γιατί μέχρι τώρα συνεπαγόταν περιορισμούς και τήρηση αυστηρών κανόνων.
Ενημέρωση σοβαρή και επιστημονική δεν υπάρχει ούτε για τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, παρότι βιώνουμε τις συνέπειες σε όλη τη χώρα, και κυρίως στη Θεσσαλία. Ούτε για τη λειψυδρία και τις συνέπειές της υπάρχει ενημέρωση, με αποτέλεσμα πολλές περιοχές της χώρας να απειλούνται με ερημοποίηση.
Πλέον, και με τη βούλα της Ε.Ε., το θέμα της στροφής στην οικολογική παραγωγή έρχεται στην επικαιρότητα, με τους αγρότες να καλούνται ξανά να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα. Οι περισσότεροι εξ αυτών έχουν τη διάθεση να το κάνουν, αλλά τα κενά της ενημέρωσης τους εμποδίζουν. Φαίνεται, όμως, πως ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, και όποιες αναβολές θα απειλήσουν ουσιαστικά τον πρωτογενή τομέα.
