Ολοι μιλούν για την εφαρμογή καινοτόμων μεθόδων παραγωγής, αλλά τα στοιχεία που έχουν ανακοινωθεί ύστερα από επίσημους ελέγχους του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνέδριου (ΕΕΣ) αναδεικνύουν παθογένειες που τελικά επηρεάζουν άμεσα τον αγρότη.
Σύμφωνα με ειδική έκθεση του ΕΕΣ, στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτική Πολιτικής της περιόδου 2014-2022 διατέθηκαν ενωσιακά και εθνικά κονδύλια ύψους 1 δισ. ευρώ για έργα καινοτομίας. Μέχρι εδώ όλα καλά. Ωστόσο, πολλά από τα χρηματοδοτηθέντα έργα υστερούσαν σε επίπεδο δυναμικού, καινοτομίας ή πρακτικού αντικτύπου, καθώς δεν υπήρξε στόχευση στις ανάγκες των γεωργών και στη διάδοση των νέων γνώσεων. Οι Ευρωπαίοι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι την κρίσιμη για τον πρωτογενή τομέα περίοδο 2014-2022 η παραχθείσα καινοτομία δεν ήταν χρήσιμη, στερούνταν εφαρμοσμένη αξία ή δεν υιοθετήθηκε σε ευρεία κλίμακα.
Το επίμαχο διάστημα, από τα ευρωπαϊκά και τα εθνικά προγράμματα χρηματοδοτήθηκαν 4.000 έργα καινοτομίας που είχαν στόχο την τόνωση της παραγωγικότητας και της βιωσιμότητας μέσω της συνεργασίας μεταξύ γεωργών, ερευνητών, συμβούλων και επιχειρήσεων του αγροδιατροφικού τομέα, αλλά τα αποτελέσματα δεν ήταν ανάλογα της χρηματοδότησης. Το ΕΕΣ διενήργησε ανάλυση βάσει δεδομένων και εξέτασε δείγμα 70 έργων στην Ισπανία, στη Γαλλία, στις Κάτω Χώρες και στην Πολωνία. Διαπίστωσε ότι το δυναμικό καινοτομίας σπάνια αποτελούσε καθοριστικό παράγοντα στην επιλογή των έργων και πως, σε γενικές γραμμές, η συμμετοχή γεωργών ήταν περιορισμένη και η εστίαση στις ανάγκες τους για καινοτομία ανεπαρκής. Ωστόσο, διαπιστώθηκε ότι η ενεργή συμμετοχή γεωργών σε έργα αύξανε όχι μόνο τις πιθανότητες επιτυχίας, αλλά και την ποιότητα της παραγόμενης καινοτομίας. Για παράδειγμα, ένα έργο που αφορούσε τη δοκιμαστική εφαρμογή ξηρής σποράς για την καλλιέργεια ρυζιού είχε ως αποτέλεσμα η τεχνική αυτή να υιοθετηθεί σε μια ολόκληρη περιοχή της Ισπανίας.
Σύμφωνα με την έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, πολλά από τα χρηματοδοτηθέντα έργα υστερούσαν σε επίπεδο δυναμικού, καινοτομίας ή πρακτικού αντικτύπου, καθώς δεν υπήρξε στόχευση στις ανάγκες του αγροτικού κόσμου και στη διάδοση των νέων γνώσεων
Το ΕΕΣ διαπίστωσε επίσης ότι σχεδόν το 1/3 των έργων που εξέτασε είχε στην καλύτερη περίπτωση μικρή άμεση συνάφεια με τη γεωργία, καθώς ορισμένα επικεντρώνονταν σε τομείς όπως η βιομηχανική επεξεργασία τροφίμων και η ανάπτυξη εμπορικής ταυτότητας. Ενα έργο στην Πολωνία αφορούσε τη βιομηχανική παραγωγή βουτύρου και συνέβαλε ελάχιστα στην οικονομική βιωσιμότητα των τοπικών παραγωγών γαλακτοκομικών προϊόντων. Ενα άλλο, στην Ισπανία, είχε μόνο στόχο την ενίσχυση της εμπορικής ταυτότητας μιας αλυσίδας σούπερ μάρκετ.
Επιπλέον, το ΕΕΣ επισημαίνει ότι πάνω από τα μισά έργα δεν οδήγησαν σε επιτυχείς καινοτομίες. Μια άλλη αδυναμία αφορά τη διάδοση των αποτελεσμάτων, κάτι που το ΕΕΣ θεωρεί ότι αποτελεί χαμένη ευκαιρία. Μόνο τα μισά περίπου έργα κοινοποίησαν τις γνώσεις που προέκυψαν και μόλις έξι από τα 18 έργα από τα οποία προέκυψαν χρήσιμα αποτελέσματα οδήγησαν σε καινοτομίες που υιοθετήθηκαν ευρέως. Τα κράτη-μέλη σε ελάχιστες περιπτώσεις προώθησαν πολλά υποσχόμενες καινοτομίες σε τοπικό επίπεδο και μεταξύ των γεωργών, παρότι στο πλαίσιο της ΚΓΠ μπορούσαν να διατεθούν κονδύλια για δράσεις κατάρτισης και εκπαίδευσης και για συμβουλευτικές υπηρεσίες. Το ΕΕΣ διαπίστωσε επιπλέον ότι χάθηκαν ευκαιρίες συνεργειών με το χρηματοδοτικό πρόγραμμα της Ε.Ε. για την έρευνα και την καινοτομία (Ορίζων 2020), παρότι στο πλαίσιό του διατέθηκαν πάνω από 1,5 δισ. ευρώ για την έρευνα στους τομείς της γεωργίας και της δασοκομίας.
Τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν πως διατίθενται μεν τεράστια ποσά για τον πρωτογενή τομέα, αλλά αυτά δεν κατευθύνονται στις πραγματικούς αγρότες, σε μια περίοδο όπου όλοι επισημαίνουν την ανάγκη ενίσχυσής τους για τη διατροφική επάρκεια και τη στήριξη της υπαίθρου.
