ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
Η κονσερβολιά, γνωστή και ως «ελιά Αμφίσσης», αποτελεί μία από τις αρχαιότερες και πιο διαδεδομένες ποικιλίες επιτραπέζιας ελιάς στην Ελλάδα, με ιστορία που ανάγεται στους προϊστορικούς χρόνους.
Είναι η κύρια μαύρη επιτραπέζια ελιά της χώρας, με έντονη παρουσία στην κεντρική Ελλάδα (Αμφισσα, Πήλιο, Στυλίδα, Ροβιές), συνδυάζοντας μακραίωνη παράδοση και υψηλή παραγωγική αξία.
Η καλλιέργειά της ξεκίνησε από την άγρια ελιά και εξελίχθηκε στη διάρκεια των αιώνων, αποτελώντας σημαντικό κομμάτι του ελληνικού τοπίου. Κυριαρχεί σε περιοχές όπως η Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας (Αμφίσσα), το Πήλιο (ΠΟΠ), η Στυλίδα, οι Ροβιές Ευβοίας, η Αρτα και το Αγρίνιο, με καθεμιά να προσφέρει ιδιαίτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά.
Ιστορική ποικιλία
Πρόκειται για μια ιστορική ελληνική ποικιλία ελιάς – σύμφωνα την Εταιρεία Φωκικών Μελετών, είχε τέτοια φήμη, «ώστε οι Αγγλοι, για να μας δώσουν το δάνειο των 800.000 λιρών στον τρίτο χρόνο της Επαναστάσεως (1823-1824), ζήτησαν και έλαβαν ως εγγύηση και τον ελαιώνα της Αμφισσας». Επίσης, ο ελαιώνας της Αμφισσας αποτελεί μέρος του δελφικού τοπίου και είναι Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Ο ελαιώνας της Αμφισσας, από τους παλαιότερους της χώρας μας, με ιστορία 3.000 ετών, καταλαμβάνει έκταση 55.000 στρεμμάτων σε αλλουβιακά εδάφη με περίπου 1.100.000 δέντρα. Aποτελεί αμιγή μη γραμμική καλλιέργεια με ελαιόδεντρα μεγάλης ηλικίας (σε ποσοστό 70% είναι άνω των 150 ετών), με κορμούς με βαθιές πτυχώσεις και αναπτυγμένη κώμη, το ύψος των οποίων σε πολλές περιπτώσεις φτάνει τα 10 μέτρα. Το στοιχειώδες αγροτεμάχιο είναι το «λαχίδι». Τα λαχίδια χωρίζονται με αναχώματα, τα λεγόμενα «τράφια», τα οποία συγκρατούν το νερό της βροχής, ενώ στις επικλινείς εκτάσεις έχουν δημιουργηθεί αναβαθμίδες.
Διαμέσου του ελαιώνα διέρχεται το αρχαίο μονοπάτι που οδηγεί στο Μαντείο των Δελφών, ενώ κάτω από την περιοχή του Χρισσού (αρχαία Κρίσα), στο κατάφυτο με ελαιόδεντρα Κρισαίο Πεδίο, βρισκόταν στην αρχαιότητα ο πυθικός Ιππόδρομος των Δελφών, όπου διεξάγονταν τα Πύθια, αγώνες με πανελλήνια εμβέλεια.
Το οικοσύστημα του ελαιώνα
Ο ελαιώνας αποτελεί ένα ημιφυσικό ανθρωπογενές οικοσύστημα με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και πληθώρα πληροφοριών, που εξάπτει πολύπλευρα τη μαθησιακή περιέργεια. Σε αυτόν συνυπάρχουν όλα τα στοιχεία των παρακειμένων φυσικών οικοσυστημάτων (φρυγάνων, αρκεύθου, πρίνου κ.λπ.) μέσα σε ένα ανθρωπογενές οικοσύστημα. Συναντάμε μια ευρεία ποικιλία φυτικών οργανισμών, καθώς και ζωικούς οργανισμούς που είτε είναι μόνιμοι είτε είναι επισκέπτες από τα κοντινά ή ακόμα και μακρύτερα βουνά (Παρνασσός, Γκιώνα κ.λπ.). Ανάμεσα στα καρποφόρα δέντρα της ελληνικής φύσης που έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο στην οικονομία, στην κοινωνική εξέλιξη, αλλά και στη λατρεία, στις δοξασίες και στα έθιμα, την πρώτη θέση κατέχει η ελιά. Από τη νεολιθική ακόμα εποχή φαίνεται ότι, μαζί με τους καρπούς διαφόρων δέντρων, γινόταν και συλλογή των καρπών της αγριελιάς. Από την περίοδο μάλιστα αυτήν έχουμε και τα παλαιότερα ως τώρα δείγματα από γύρη ελιάς (Κρήτη, Βοιωτία).
Σημαντική για την οικονομία
Η καλλιέργεια της ελιάς και η χρήση του λαδιού συνεχίστηκαν και στα ιστορικά χρόνια. Το λάδι εξακολούθησε να αποτελεί ένα πολύτιμο προϊόν, που έπαιζε σημαντικότατο ρόλο στην οικονομία της εποχής και χρησιμοποιούνταν σε διάφορες περιπτώσεις.
Η ελιά ήταν παρούσα και στην τέχνη εκείνης της εποχής. Απεικονίζεται σε τοιχογραφίες, αλλά και σε άλλα είδη τέχνης. Στη μινωική Κρήτη φαίνεται ότι είχε θρησκευτικό συμβολισμό, που ήταν πλατιά διαδεδομένος στους ιστορικούς χρόνους και ίσως ξεπήδησε από τις ιδιότητες του ελαιόδεντρου (ανθεκτικότητα, μακροβιότητα, αειθαλές) και από τη σημασία του καρπού και των παραγώγων του σε διάφορους τομείς της καθημερινής ζωής.
