Η Καλαμάτα μάς υποδέχθηκε με ζέστη, αλλά στα όρια που μπορεί να αντέξει ένας Αθηναίος χωρίς τη βοήθεια κλιματιστικού. Περίπου 39 χιλιόμετρα δυτικά από την πόλη βρίσκεται το χωριό Βλαχόπουλο, όπου βρίσκεται η έδρα ενός εκ των τριών καταστημάτων του γεωπόνου Κωνσταντίνου Μαθιόπουλου – τα άλλα δύο βρίσκονται στον Αριστομένη και στην Κυπαρισσία.
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΥΡΑΤΙΔΗ
Η επιχείρηση ξεκίνησε από την εμπορία αγροεφοδίων, αλλά πλέον προσφέρει μεγάλη γκάμα υπηρεσιών, όπως σταθμός ελέγχου ΚΤΕΟ ψεκαστικών μηχανημάτων, γεωτεχνικές μελέτες, μελέτες σχεδίων βελτίωσης και ολοκληρωμένα συστήματα προφύλαξης καλλιεργειών από άγρια ζώα.
Ο Κωνσταντίνος Μαθιόπουλος μεγάλωσε στην ύπαιθρο από γονείς αγρότες και επέλεξε να σπουδάσει γεωπόνος, ώστε να εξελίξει τις καλλιεργητικές πρακτικές, συμβουλεύοντας αγρότες οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί κυρίως μέσα από την εμπειρία και την παράδοση.
Ο ίδιος γνώρισε από μικρός τις τρεις από τις σημαντικότερες καλλιέργειες της Μεσσηνίας, την ελιά, το αμπέλι και την κορινθιακή σταφίδα. «Αυτές οι καλλιέργειες, μαζί με το σύκο, παραμένουν σημαντικοί τροφοδότες του πρωτογενούς τομέα στη Μεσσηνία και σήμερα» λέει ο Κωνσταντίνος Μαθιόπουλος, επιβεβαιώνοντας την αναγνωρισμένη αξία του μεσσηνιακού ελαιολάδου και της ελιάς Καλαμάτας, προϊόντων που αποτελούν βασικά στοιχεία της ελληνικής διατροφής, αλλά ταξιδεύουν και σε όλο τον κόσμο.
«Οι σπουδές μου στη γεωπονική ήταν μια αξέχαστη εμπειρία, γιατί τα όμορφα φοιτητικά χρόνια συνδυάστηκαν με τη γνώση που προσδοκούσα» λέει ο κ. Μαθιόπουλος, ο οποίος, ως πατέρας, θα έχει μαζί με χιλιάδες άλλους γονείς την αγωνία να μάθει αν και ο γιος του έχει πετύχει τον στόχο του, που είναι η Γεωπονική Σχολή.
«Ο στόχος μου ήταν και παραμένει η πρώτη γραμμή των καλλιεργειών. Θέλω να βρίσκομαι στα χωράφια με τον ίδιο ζήλο που είχα όταν ξεκίνησα τη σχολή. Το εμπόριο είναι ένα απαραίτητο συμπλήρωμα για το εισόδημα, αλλά ποτέ δεν μου πέρασε από το μυαλό να κάθομαι απλά σε ένα γραφείο και να πουλάω εμπορεύματα» λέει.
Συντήρηση μηχανημάτων
Πρακτικά, ο τομέας υπηρεσιών της επιχείρησης προέκυψε από τη ζήτηση των αγροτών, οι οποίοι ήταν ήδη πελάτες στον τομέα των αγροεφοδίων. Για παράδειγμα, η εκμηχάνιση της καλλιέργειας δημιούργησε την ανάγκη συντήρησης των μηχανημάτων και έκδοσης πιστοποιήσεων. Η ανάγκη για επενδύσεις σε αρδευτικά έργα και η στροφή αγροτών στη βιολογική καλλιέργεια δημιούργησαν την ανάγκη μιας συμβουλευτικής υπηρεσίας για σύνταξη των αντίστοιχων φακέλων. Τέλος, η σωστή εφαρμογή λιπασμάτων δημιούργησε την ανάγκη για ένα εργαστήριο εδαφολογικών μελετών.
Αυξάνονται οι απαιτήσεις
«Οι παραπάνω υπηρεσίες, τις οποίες ζητούν οι αγρότες και για αυτό υπάρχουν, δείχνουν ότι με το πέρασμα των χρόνων η καλλιέργεια γίνεται πιο απαιτητική σε γνώση και οι αγρότες ενημερώνονται και ζητούν μεθόδους που θα εξελίξουν την παραγωγή τους σε ποσότητα και ποιότητα» λέει ο Κωνσταντίνος Μαθιόπουλος. Και συμπληρώνει: «Βέβαια, υπάρχει πολύ δρόμος ακόμα. Η αδράνεια από το παρελθόν, αλλά και νέες προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή, δεν αφήνουν περιθώρια για εφησυχασμό. Ο σύγχρονος αγρότης και ο γεωπόνος χρειάζεται να είναι διαρκώς ενημερωμένοι, και όχι μόνο για τις επιδοτήσεις, αλλά και για νέες καλλιεργητικές πρακτικές, νέα λιπάσματα και μηχανές. Οι τελευταίες μάλιστα δεν είναι πλέον πολυτέλεια, αλλά ανάγκη, γιατί είναι μια λύση στο πρόβλημα έλλειψης εργατικών χεριών».
Αναβιώνει η κορινθιακή σταφίδα ύστερα από χρόνια εγκατάλειψης
Πλέον, η Μεσσηνία μπορεί να είναι μέχρι και 90% ελαιοκομική περιοχή, όμως η εικόνα αυτή δεν ήταν ίδια στο παρελθόν. To 80% των καλλιεργήσιμων εκτάσεων στη Μεσσηνία ήταν κορινθιακή σταφίδα μέχρι και τη δεκαετία του ’80, όταν οι επιδοτήσεις έστρεψαν τους αγρότες προς την ελιά και το λάδι. «Η απεξάρτηση των επιδοτήσεων από την παραγωγή, η οποία συνεχίζει να είναι ένα πρόβλημα για τον πρωτογενή τομέα, δημιούργησε ένα πλασματικό όφελος, στο οποίο ήταν σχεδόν αδύνατο να αντισταθείς» λέει ο Κωνσταντίνος Μαθιόπουλος.
Ξανά στροφή…
Σήμερα, υπάρχει ξανά στροφή στην κορινθιακή σταφίδα, αλλά είναι αδύνατο το τελικό αποτέλεσμα να φτάσει, έστω σε ένα μικρό ποσοστό, στην παραγωγή του παρελθόντος. Ωστόσο, είναι ένα προϊόν που παρουσιάζει εμπορικό ενδιαφέρον και παράλληλα δίνει εναλλακτική σε περιόδους όπου η τιμή του λαδιού, όπως συμβαίνει φέτος, είναι πολύ χαμηλή.
Το Βλαχόπουλο και μερικά ακόμα χωριά λειτουργούν εδώ και μερικά χρόνια ως πυρήνες αναβίωσης της κορινθιακής σταφίδας. Μόνο στο Βλαχόπουλο η έσταση είναι γύρω στα 700 στρέμματα.
Η εκμηχάνιση δεν υποβαθμίζει την αγροτική παραγωγή
Τα μηχανικά δονητικά και ελαιοραβδιστικά δίνουν τη δυνατότητα στον ελαιοκαλλιεργητή να μειώσει σημαντικά τα ημερομίσθια κατά τη διάρκεια της συγκομιδής. Σύμφωνα με στοιχεία που δίνουν οι εταιρίες κατασκευής αυτών των μηχανών -και σε μεγάλο ποσοστό επιβεβαιώνονται στην πράξη-, η αποτελεσματικότητά τους κυμαίνεται από το 85% έως το 95% του ελαιοκάρπου. Ωστόσο, κάποιες μελέτες, όπως αυτή που δημοσιεύτηκε τον Μάιο του 2025 με τίτλο «Assessing the Physico-Mechanical Properties of Three Date Fruit Varieties for Conserving the Keeping and Appearance Qualities», η οποία αφορούσε ελαιόδεντρα της ποικιλίας Picual, δείχνει ότι τα μηχανήματα συγκομιδής είναι αποτελεσματικά, αλλά, αν η εφαρμογή δεν γίνει με τον σωστό τρόπο, προκαλούν σημαντική καταπόνηση στο δέντρο, που φτάνει μέχρι και στο ριζικό του σύστημα.
Τα συστήματα δόνησης
Παράμετροι, όπως το ύψος προσάρτησης του συστήματος δόνησης, είναι ιδιαίτερα σημαντικοί σε συνάρτηση με το είδος του εδάφους. Στο πείραμα που έκαναν οι ερευνητές, τοποθέτησαν τον μηχανισμό από 40 έως 80 εκατοστά. Στα χαμηλότερα ύψη, ο κορμός και το έδαφος αποσβένουν τη δόνηση, και έτσι αφενός δεν επιτυγχάνεται η μέγιστη συγκομιδή του ελαιοκάρπου, αφετέρου το δέντρο καταπονείται. Στο ίδιο πείραμα αποδείχτηκε ότι η πρόσδεση του μηχανισμού ήταν πιο αποτελεσματική στα 70 έως 80 εκατοστά.
Οσον αφορά τα ελαιοραβδιστικά, τα περισσότερα λειτουργούν με ορυκτά καύσιμα, αν και πλέον στο εμπόριο είναι διαθέσιμα και ηλεκτρικά. Αυτό σημαίνει ότι μέρος των καυσαερίων και των λιπαντικών που χρησιμοποιούνται περνά στον καρπό σε ποσότητες που πλέον είναι αρκετές για να είναι ανιχνεύσιμες.
«Δίνουμε διαρκώς στους αγρότες συμβουλές για να χρησιμοποιούν τα ελαιοραβδιστικά. Επιπλέον, έχουμε παρατηρήσει ότι είναι συνεπείς όσον αφορά τη συντήρηση» λέει ο Κωνσταντίνος Μαθιόπουλος. Ενδεχομένως, αυτή είναι μια θετική εξέλιξη, αν και πρέπει να υποστηριχτεί από συστηματική έρευνα και ποιοτικά δεδομένα, καθώς μερικά χρόνια πριν, όταν η Κρήτη είχε χτυπηθεί πολύ άσχημα από τον δάκο, μεγάλοι εξαγωγείς είχαν αγοράσει ελαιόλαδα από την Πελοπόννησο για να καλύψουν τη ζήτηση των πελατών τους. Στις αναλύσεις που έγιναν διαπιστώθηκαν μεγάλες ποσότητες χημικών ουσιών, και έτσι τα λάδια αυτά δεν χρησιμοποιήθηκαν στο εξαγώγιμο προϊόν, γιατί ήταν βέβαιο ότι οι αγοραστές θα το επέστρεφαν.
Το κλείσιμο αυτής της αλυσίδας είναι το ελαιοτριβείο, όπου και εκεί οι μηχανές χρειάζονται λίπανση, και αν η συντήρηση δεν γίνεται σωστά το λάδι επιβαρύνεται με χημικά. Στο ελαιοτριβείο πρόσβαση ελέγχου έχουν πρακτικά μόνο οι κρατικές υπηρεσίες, οι οποίες, σύμφωνα με τους ελαιοπαραγωγούς, αλλά και με ιδιοκτήτες ελαιοτριβείων που έχουν κάνει σημαντικές επενδύσεις, έχουν ελλιπές ανθρώπινο δυναμικό για να υλοποιήσουν το έργο τους.
∆εν υπάρχει ιχνηλασιμότητα και ο ελαιοπαραγωγός δεν γνωρίζει πού πηγαίνει το προϊόν του
Ο ελαιοπαραγωγός σπάνια γνωρίζει πού καταλήγει το προϊόν του. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι ελιές δεκάδων διαφορετικών παραγωγών από μια περιοχή πολτοποιούνται μαζί σε ένα ελαιοτριβείο και καταλήγουν στις δεξαμενές κάποιου χονδρεμπόρου. Ο ιδιοκτήτης του ελαιοτριβείου έχει εικόνα τού ποιες παραγωγές είναι καλύτερες από άλλες, αλλά τελικά αυτή η πληροφορία γίνεται μια απλή επισήμανση στον παραγωγό, ώστε να προσέξει την επόμενη φορά.
Με αυτόν τον τρόπο, ο παραγωγός δεν έχει πρακτικά κίνητρο να γίνει καλύτερος, καθώς η τιμή που θα πάρει είναι ίδια με τον παραγωγό που δεν προσπάθησε πολύ. Ετσι, το αποτέλεσμα είναι μια καλή μέση ποιότητα και η προσπάθεια να μην υπάρχουν ορατά υπολείμματα φυτοφαρμάκων ή μηχανελαίων. Τα λάδια που θεωρούνται μη ασφαλή με βάση τα πρότυπα που θέτει η αγορά του εξωτερικού δεν εξάγονται. Ωστόσο, είναι κοινό μυστικό ότι δεν πετιούνται.
Η Κορωνέικη και οι άλλες
Αν και το 90% της καλλιέργειας στην Ελλάδα αφορά την Κορωνέικη ποικιλία, γίνονται προσπάθειες για την ανάδειξη γηγενών ποικιλιών, όπως η Κολοβή και η Κουτσουρελιά.
Πάνω από 130 εκατ. ελαιόδεντρα
Το σύνολο του ελληνικού ελαιώνα ξεπερνά τα 130 εκατομμύρια ελαιόδεντρα, με πιο φημισμένους τους ελαιώνες στην Πελοπόννησο και την Κρήτη.
Ανταγωνίστρια της Ελλάδας
Η Τουρκία «μεγαλώνει» διαρκώς στο ελαιόλαδο και, δεδομένου του κλίματος και των εδαφών της, είναι σημαντική ανταγωνίστρια της Ελλάδας.
«Οσα χρόνια συνεργάζομαι με την Dekagro, η ποιότητα εξελίσσεται διαρκώς»
«Αισθάνομαι σιγουριά και έχω εμπιστοσύνη στα προϊόντα της. Την ίδια εμπιστοσύνη βλέπω και στους πελάτες μου, οι οποίοι διαπιστώνουν στην πράξη τα θετικά αποτελέσματα στις καλλιέργειές τους»
«Ακόμα και σε έναν τόπο, όπως η Μεσσηνία, όπου η ελαιοπαραγωγή είναι το μεγαλύτερο ποσοστό της καλλιέργειας, τα εδάφη διαφέρουν ως προς τις ανάγκες τους. Επομένως, για εμάς είναι σημαντικό να ξεκινάμε από μια εδαφολογική ανάλυση πριν προτείνουμε την κατάλληλη λίπανση» λέει ο Κωνσταντίνος Μαθιόπουλος και συνεχίζει: «Το συνηθέστερο πρόβλημα είναι τα εδάφη χαμηλής οξύτητας. Ενας λόγος ήταν οι καλλιέργειες αμπελιών στο παρελθόν, στις οποίες γινόταν έντονα χρήση θείου, οπότε το έδαφος θεωρείται υποβαθμισμένο για την ελιά.
Οσα χρόνια συνεργάζομαι με την Dekagro, αισθάνομαι σιγουριά και έχω εμπιστοσύνη στα προϊόντα της. Την ίδια εμπιστοσύνη βλέπω και στους πελάτες μου, οι οποίοι διαπιστώνουν στην πράξη τα θετικά αποτελέσματα στις καλλιέργειές τους. Οι έλεγχοι που γίνονται από το κράτος σε δείγματα εδάφους κάθε χρόνο δείχνουν ότι τα συστατικά που αναφέρονται στη συσκευασία των προϊόντων της Dekagro είναι αυτά που τελικά βρίσκονται στο χωράφι».
Ατού το Dekastim turbo Micronutrients nitrocan special
«Το μεγάλο ατού για εμάς είναι το νέο αζωτούχο λίπασμα Dekastim turbo Micronutrients nitrocan special. Η ανταπόκριση των παραγωγών είναι τόσο θετική, που όσο μεγάλη παραγγελία και αν τοποθετήσουμε δύσκολα επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση. Με πλήρως αφομοιώσιμο άζωτο, υψηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο και εμπλουτισμένο με δύο τεχνολογίες σε κάθε κόκκο -αναστολέα νιτροποίησης και πιστοποιημένο βιοδιεγέρτη-, προσφέρει εμφανή αποτελέσματα στην ανάπτυξη, στη θρέψη και την παραγωγικότητα των καλλιεργειών, τα οποία οι παραγωγοί διαπιστώνουν καθημερινά στην πράξη στα χωράφια τους» αναφέρει ο Κωνσταντίνος Μαθιόπουλος.
Οσον αφορά την ξηρασία, που είναι ένα σημαντικό πρόβλημα για την περιοχή, ο Κωνσταντίνος Μαθιόπουλος αναφέρει ότι, πριν φτάσει στην ανάγκη λιπασμάτων, πρέπει ο καλλιεργητής να έχει ασχοληθεί με τη φροντίδα των ελαιόδεντρων. «Για παράδειγμα, ο καταστροφέας που εφαρμοζόταν στο παρελθόν σε μεγάλο ποσοστό των ελαιοκαλλιεργειών μάς δίνει ένα ωραίο χωράφι, αλλά παράλληλα αφαιρεί από το έδαφος το χορτάρι που έχει αποθηκεύσει υγρασία και θρεπτικά συστατικά».
Τα Dekastim Top AG και Dekastim GO συνδυάζουν ισορροπημένη θρέψη με ισχυρή βιοδιεγερτική δράση
Θετική είναι η εικόνα και για τις νέες σειρές υγρών λιπασμάτων Dekastim Top AG και Dekastim GO, οι οποίες συνδυάζουν ισορροπημένη θρέψη με ισχυρή βιοδιεγερτική δράση. Από την πρώτη χρονιά κυκλοφορίας τους απέδειξαν την αποτελεσματικότητά τους στο χωράφι και σήμερα αποτελούν την καλύτερη διαφήμιση του εαυτού τους, καθώς τα αποτελέσματά τους στις καλλιέργειες οδηγούν ολοένα περισσότερους παραγωγούς να τα επιλέγουν.
«Αν δεν γίνουν έργα, το νερό θα είναι μεγάλο πρόβλημα στο μέλλον»
«Το μεγαλύτερο ποσοστό των ελαιώνων μας είναι ξερικό. Αυτή ήταν η πραγματικότητα που παραλάβαμε, πριν η κλιματική αλλαγή κάνει τόσο έντονη την εμφάνισή της. Πλέον προτείνω στους ελαιοκαλλιεργητές, και ιδιαίτερα στους νεότερους, να επενδύσουν στη δυνατότητα άρδευσης των ελαιώνων τους, ώστε να ανταποκριθούν σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας» αναφέρει ο Κωνσταντίνος Μαθιόπουλος.
Υδατικοί πόροι υπό πίεση
Στην πράξη, αυτό σημαίνει αυξημένες ανάγκες σε νερό, σε μια περίοδο όπου οι υδατικοί πόροι βρίσκονται ήδη υπό πίεση. Η εξασφάλιση επαρκούς νερού για τη γεωργία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το μέλλον της περιοχής και απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και επενδύσεις σε υποδομές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το φράγμα Φιλιατρών, το οποίο κατασκευάστηκε με στόχο να καλύψει τις αρδευτικές ανάγκες περισσότερων από 31.000 στρεμμάτων καλλιεργειών στη Μεσσηνία. Ωστόσο, η αξιοποίησή του καθυστέρησε σημαντικά λόγω της απουσίας των απαραίτητων συνοδευτικών έργων, με αποτέλεσμα να παραμένει για χρόνια ανενεργό. Η πλήρης λειτουργία του εκτιμάται ότι θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά την αγροτική παραγωγή, να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα των εκμεταλλεύσεων και να μειώσει το κόστος παραγωγής.
Το φράγμα και η ελαιοπαραγωγή
Η επάρκεια νερού που θα εξασφαλίσει η λειτουργία του φράγματος θα μπορούσε να οδηγήσει άμεσα σε αύξηση της ελαιοπαραγωγής κατά 25%-30%, σε σημαντική μείωση του ενεργειακού κόστους και, παράλληλα, να αποτελέσει καταλύτη για την ανάπτυξη πιο σύγχρονων μορφών καλλιέργειας, όπως οι υδροπονικές εγκαταστάσεις. Σήμερα, οι υδροπονικές καλλιέργειες αντιστοιχούν περίπου στο 6% της συνολικής παραγωγικής δραστηριότητας της περιοχής, ωστόσο με την πλήρη λειτουργία των αρδευτικών υποδομών εκτιμάται ότι το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να ξεπεράσει το 20%.
Αντίστοιχα σημαντικό ρόλο θα μπορούσε να διαδραματίσει και το Μιναγιώτικο Φράγμα, ένα έργο που σχεδιάστηκε για να ενισχύσει την άρδευση δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων στους Δήμους Πύλου – Νέστορος και Μεσσήνης. Ωστόσο, η πορεία υλοποίησής του εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες και καθυστερήσεις.
Ενα ακόμη σημαντικό ζήτημα για τον κλάδο είναι το χαμηλό ποσοστό τυποποίησης του ελληνικού ελαιολάδου. «Διαθέτουμε εξαιρετικής ποιότητας ελαιόλαδα, τα οποία συχνά εξάγονται χύμα και αποκτούν προστιθέμενη αξία σε άλλες χώρες» σημειώνει ο Κωνσταντίνος Μαθιόπουλος.
Δεν υπάρχουν σχολές για την ελιά και το ελαιόλαδο
Το υπουργείο, τυπικά, έχει ένα τμήμα ελαιοκομίας, το οποίο δεν έχει να επιδείξει κάποια αξιόλογη δραστηριότητα στον τομέα της εκπαίδευσης, ενώ ο ΕΛΓΟ «Δήμητρα», που είναι ανεξάρτητος οργανισμός με σκοπό την αγροτική εκπαίδευση, έχει έξι σχολές μαθητείας, αλλά καμιά με το ελαιόλαδο. Αυτό σημαίνει ότι σε μια χώρα με 3.500 ελαιοτριβεία, στα περισσότερα, τα άτομα που τα διευθύνουν δεν έχουν έστω τη βασική εκπαίδευση.
Το ίδιο συμβαίνει στη μελέτη της ελιάς. Στην Αθήνα υπήρχε εργαστήριο ελαιοκομίας, το οποίο μελετούσε 300 ελληνικές ποικιλίες ελιάς και, ύστερα από 25 χρόνια λειτουργίας, καταργήθηκε.
Μια πηγή αισιοδοξίας σε αυτή την απογοητευτική εικόνα είναι το Σχολείο Ελιάς και Ελαιολάδου Καλαμάτας, το οποίο απευθύνεται κυρίως σε παιδιά που θέλουν να αποκτήσουν περισσότερη γνώση για την ελιά και το ελαιόλαδο. Πρόκειται για ένα ανοιχτό σχολείο, το οποίο συνεργάζεται με άλλα ανοιχτά ιδρύματα για εκπαίδευση στον τομέα της ελαιοποίησης στο ελαιοτριβείο.
Δεδομένης της απουσίας εκπαίδευσης του μέσου αγρότη, η ποιότητα του λαδιού που φεύγει από το ελαιοτριβείο για τον χονδρέμπορο είναι στις περισσότερες περιπτώσεις πολύ κατώτερη της καλύτερης δυνατής. Ωστόσο, το ελληνικό ελαιόλαδο συνεχίζει να θεωρείται από τα καλύτερα στον κόσμο, αλλά η ευλογία αυτή δεν θα διαρκεί εσαεί. Ηδη παρατηρούμε σε διαγωνισμούς ελαιολάδων τα ισπανικά και τα ιταλικά να λαμβάνουν πολλές και σημαντικές βραβεύσεις, γεγονός που σημαίνει ότι στις χώρες αυτές δεν βελτιώνονται μόνο οι διαδικασίες για την αύξηση της παραγωγής, αλλά και η ποιότητα.
