ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
Μιλά στον «Ε.Α.» ο δήμαρχος Πωγωνίου για τα βασικά ζητήματα που απασχολούν τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους της περιοχής, αλλά και τις παρεμβάσεις που απαιτούνται ώστε να παραμείνει ζωντανή η ελληνική περιφέρεια
Σε μια περίοδο όπου η ελληνική ύπαιθρος βρίσκεται αντιμέτωπη με μεγάλες προκλήσεις, από τις πιέσεις στον πρωτογενή τομέα έως τη συνεχιζόμενη πληθυσμιακή συρρίκνωση των ακριτικών περιοχών, η συζήτηση για το μέλλον της περιφέρειας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
«Η Πολιτεία πρέπει να προσφέρει γενναία ρήτρα εντοπιότητας»
Ο Δήμος Πωγωνίου, μια περιοχή με έντονο αγροτικό και κτηνοτροφικό χαρακτήρα, βιώνει καθημερινά τις συνέπειες του δημογραφικού προβλήματος αλλά και την ανάγκη στήριξης των ανθρώπων που επιμένουν να ζουν και να παράγουν στον τόπο τους. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στον «Ελληνα Αγρότη», ο δήμαρχος Κώστας Καψάλης μιλά για τα βασικά ζητήματα που απασχολούν τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους της περιοχής, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μικρές τοπικές κοινωνίες, αλλά και τις παρεμβάσεις που απαιτούνται ώστε να παραμείνει ζωντανή η ελληνική περιφέρεια.
Κύριε δήμαρχε, ο Δήμος Πωγωνίου αντιμετωπίζει έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση και γήρανση. Ποιες συγκεκριμένες πρωτοβουλίες σχεδιάζετε ή έχετε ήδη κάνει, ώστε νέοι άνθρωποι και οικογένειες να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στα χωριά της ακριτικής περιοχής;
Το Δημογραφικό και η γήρανση του πληθυσμού είναι η μεγαλύτερη ανοιχτή πληγή για την παραμεθόριο. Ως δημοτική Αρχή, γνωρίζουμε καλά ότι για να μείνει ένας νέος άνθρωπος ή μια οικογένεια στα ακριτικά μας χωριά χρειάζεται δύο βασικούς πυλώνες: εργασία και ποιότητα ζωής. Για να επιτευχθεί όμως αυτό απαιτούνται προπάντων γενναία και ουσιαστικά κίνητρα από την κυβέρνηση, καθώς τα χρηματοδοτικά εργαλεία των δήμων δεν επαρκούν για να ανατρέψουν από μόνα τους μια εθνική κρίση.
ΤΟΥ ΧΑΡΗ ΜΠΕΡΤΙΔΗ
[email protected]
Ως Δήμος Πωγωνίου, διεκδικούμε με σθένος από την κεντρική εξουσία ένα ειδικό, στοχευμένο πακέτο μέτρων για την παραμεθόριο: φορολογικές ελαφρύνσεις για παλιές και νέες επιχειρήσεις, στεγαστικά προγράμματα για νέα ζευγάρια και άμεση ενίσχυση των δημόσιων δομών υγείας. Από τη δική μας πλευρά, εξαντλούμε κάθε θεσμική πίεση και δυνατότητα, στηρίζοντας παράλληλα την καθημερινότητα των δημοτών. Δίνουμε βάρος στη στήριξη της τοπικής οικονομίας, συντηρούμε και αναβαθμίζουμε τα σχολεία μας και τις μονάδες υγείας, και στηρίζουμε προγράμματα όπως το «Βοήθεια στο Σπίτι», που προσφέρει ασφάλεια στις μεγαλύτερες ηλικίες, απελευθερώνοντας τις νέες οικογένειες από ένα επιπλέον βάρος φροντίδας. Ωστόσο, η πραγματική αναγέννηση της υπαίθρου απαιτεί ένα συνολικό, εθνικό σχέδιο με άμεσα ανταποδοτικά κίνητρα εγκατάστασης, και σε αυτή τη διεκδίκηση δεν πρόκειται να κάνουμε πίσω.
Πώς θα ανακοπεί η ερήμωση των χωριών
Η εγκατάλειψη χωριών δημιουργεί ζητήματα τόσο στην παραγωγή όσο και στην κοινωνική συνοχή. Πιστεύετε ότι η ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα μπορεί να αποτελέσει «αντίδοτο» στο δημογραφικό πρόβλημα του Πωγωνίου;
Ο πρωτογενής τομέας είναι το «οξυγόνο» και η ραχοκοκαλιά του Πωγωνίου. Η γη μας και η κτηνοτροφία μας είναι ο μόνος ζωντανός οικονομικός ιστός που μπορεί να ανακόψει την ερήμωση των χωριών. Οταν ένας νέος παραγωγός βρίσκει τις συνθήκες για να δημιουργήσει μια βιώσιμη εκμετάλλευση, δεν κρατά ζωντανή μόνο την επιχείρησή του, αλλά κρατά ανοιχτό το σχολείο του χωριού, το καφενείο, την ίδια την τοπική κοινωνία. Για εμάς, η ανάπτυξη της γεωργίας και της κτηνοτροφίας δεν είναι απλώς ένας οικονομικός δείκτης – είναι ζήτημα κοινωνικής συνοχής και εθνικής επιβίωσης πάνω στη συνοριακή γραμμή. Αν επενδύσουμε σωστά στον πρωτογενή τομέα, μπορούμε να μετατρέψουμε την κρίση του Δημογραφικού σε ευκαιρία αναγέννησης.
Υπάρχει στήριξη από την Πολιτεία; Ποιες κινήσεις πρέπει να κάνει το κράτος για να αλλάξει την εικόνα;
Θα είμαι απόλυτα ειλικρινής: η στήριξη από την Πολιτεία μέχρι σήμερα εξαντλείται συχνά σε αποσπασματικά μέτρα και θεωρητικές διακηρύξεις. Το κράτος οφείλει να κατανοήσει ότι η παραμεθόριος δεν διοικείται με τους ίδιους όρους και τα ίδια μοντέλα όπως η Αθήνα. Οταν κλείνουν δημόσιες υπηρεσίες, υποκαταστήματα τραπεζών ή ξηλώνονται ΑΤΜ από ιστορικά κεφαλοχώρια, όπως το Δελβινάκι, το μήνυμα που στέλνεται στους ακρίτες είναι μήνυμα εγκατάλειψης. Ζητάμε από την Πολιτεία μια γενναία ρήτρα εντοπιότητας. Αυτό σημαίνει ειδικά φορολογικά κίνητρα για όσους δραστηριοποιούνται επαγγελματικά στα σύνορα, μειωμένους συντελεστές ενέργειας, άμεση στελέχωση των δομών υγείας και απλοποίηση των γραφειοκρατικών διαδικασιών για τα έργα της επαρχίας. Η προστασία των συνόρων ξεκινά από τους ζωντανούς ανθρώπους που κατοικούν σε αυτά.
«Απαραίτητα τα ψηφιακά δίκτυα»
Πολλοί νέοι αγρότες και κτηνοτρόφοι μιλούν για δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση, υποδομές και γρήγορο διαδίκτυο. Πόσο σημαντικές είναι πλέον οι ψηφιακές και οι συγκοινωνιακές υποδομές για να κρατηθεί ζωντανή η ακριτική ύπαιθρος;
Στο παρελθόν, το αίτημα της υπαίθρου ήταν μόνο οι αγροτικοί δρόμοι και το νερό. Σήμερα, το 2026, για έναν νέο κτηνοτρόφο ή αγρότη, το γρήγορο ίντερνετ και η σταθερή ψηφιακή κάλυψη είναι εξίσου απαραίτητα εργαλεία με το τρακτέρ του. Χωρίς ψηφιακά δίκτυα δεν μπορεί να κάνει ηλεκτρονική ιχνηλασιμότητα, να διαχειριστεί τις πλατφόρμες του ΟΠΕΚΕΠΕ ή να προωθήσει τα προϊόντα του. Ως δήμος, πιέζουμε συνεχώς για την εξάλειψη των «τυφλών» σημείων στη μεθόριο. Παράλληλα, διεκδικούμε τη βελτίωση του οδικού δικτύου, καθώς οι μεταφορές επηρεάζουν άμεσα το κόστος παραγωγής. Η πρόσβαση σε ευέλικτα χρηματοδοτικά εργαλεία, χωρίς ασφυκτικούς περιορισμούς, είναι αναγκαία για να μπορέσει ένας νέος άνθρωπος να κάνει το ξεκίνημά του.
«Παράγουμε προϊόντα εξαιρετικής ποιότητας»
«Τα κρέατα και τα γαλακτοκομικά, το μέλι, τα βότανα, το τσίπουρο και το κρασί μας προσπαθούμε να τα αναδείξουμε μέσω της σύνδεσης της παραγωγής με τον εναλλακτικό, πολιτιστικό και θρησκευτικό τουρισμό.
«Αν χαθεί η ορεινή κτηνοτροφία, τα βουνά μας θα ερημώσουν οριστικά, και αυτό θα είναι εθνική ήττα»
Σήμα κινδύνου για την ορεινή κτηνοτροφία
Το Πωγώνι διαθέτει ισχυρή παράδοση στην κτηνοτροφία και στα τοπικά προϊόντα. Υπάρχει στρατηγική για σύνδεση της αγροδιατροφής με τον τουρισμό, τη γαστρονομία και την προβολή της περιοχής, ώστε να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας;
Αυτός είναι ένας από τους μεγάλους μας αναπτυξιακούς στόχους. Το Πωγώνι παράγει προϊόντα εξαιρετικής ποιότητας, από κρέατα και γαλακτοκομικά μέχρι μέλι, βότανα, τσίπουρο και κρασί. Η στρατηγική μας εστιάζει στην ανάδειξη αυτής της ταυτότητας μέσω της σύνδεσής της με τον εναλλακτικό, πολιτιστικό και θρησκευτικό τουρισμό. Θέλουμε ο επισκέπτης που έρχεται να γνωρίσει το μοναδικό πολυφωνικό τραγούδι, την ξεχωριστή πωγωνίσια μουσική, τα ιστορικά μας μοναστήρια και τη φύση του Πωγωνίου να γεύεται και να αγοράζει τα προϊόντα του τόπου μας. Η προστιθέμενη αξία στην παραγωγή μας θα φέρει νέες, ποιοτικές θέσεις εργασίας και θα κρατήσει το εισόδημα στον τόπο μας.
Οι κτηνοτρόφοι της Ηπείρου πιέζονται από το αυξημένο κόστος ζωοτροφών, ενέργειας και μεταφορών. Τι ζητά σήμερα ο Δήμος Πωγωνίου για να επιβιώσει η ορεινή κτηνοτροφία;
Η ορεινή κτηνοτροφία εκπέμπει σήμα κινδύνου. Η εκτόξευση των τιμών στις ζωοτροφές, η ενεργειακή κρίση και το κόστος των καυσίμων για τις μεταφορές έχουν εκμηδενίσει το κέρδος των παραγωγών μας, καθιστώντας την επιβίωσή τους οριακή. Ο Δήμος Πωγωνίου ζητά άμεσα, στοχευμένα μέτρα: αφορολόγητο αγροτικό πετρέλαιο στην πράξη, γενναία επιδότηση στις ζωοτροφές για τις ακριτικές περιοχές, καθώς και θέσπιση «ακριτικού» τιμολογίου στο ρεύμα για τις σταβλικές εγκαταστάσεις. Αν χαθεί η ορεινή κτηνοτροφία, τα βουνά μας θα ερημώσουν οριστικά, και αυτό θα είναι εθνική ήττα.
Ποια είναι η κατάσταση με τις ζωονόσους στην περιοχή;
Λόγω της γεωγραφικής μας θέσης ως συνοριακού δήμου, βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή άμυνας για την αποτροπή και διαχείριση των ζωονόσων. Η κατάσταση απαιτεί διαρκή εγρήγορση, καθώς τυχόν εμφάνιση κρουσμάτων (όπως η πανώλη) μπορεί να καταστρέψει ολόκληρο το ζωικό κεφάλαιο της περιοχής μέσα σε λίγες ημέρες. Ως δήμος, βρισκόμαστε σε στενή και συνεχή συνεργασία με την Κτηνιατρική Υπηρεσία της Περιφέρειας Ηπείρου και τους τοπικούς κτηνοτρόφους για την τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας. Ωστόσο, επισημαίνουμε τη μόνιμη ανάγκη για επαρκή στελέχωση των δημόσιων κτηνιατρικών δομών και τη διενέργεια αυστηρών ελέγχων στις πύλες εισόδου, ώστε να θωρακίσουμε έμπρακτα το ζωικό κεφάλαιο των παραγωγών μας.
Οι αγρότες απέναντι στην εγκατάλειψη και το κόστος παραγωγής
Η αγροτική και η κτηνοτροφική ζωή στο Πωγώνι της Ηπείρου συνεχίζουν να αποτελούν βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής της ακριτικής περιοχής. Ωστόσο, οι άνθρωποι του πρωτογενούς τομέα βρίσκονται σήμερα αντιμέτωποι με μια σειρά από σοβαρά προβλήματα, τα οποία δυσκολεύουν την καθημερινότητά τους και δημιουργούν αβεβαιότητα για το μέλλον της παραγωγής.
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα παραμένει το υψηλό κόστος παραγωγής. Οι αυξήσεις κυρίως στην ενέργεια πιέζει το εισόδημα αγροτών και κτηνοτρόφων. Πολλοί παραγωγοί τονίζουν πως τα έξοδα αυξάνονται διαρκώς, χωρίς όμως να ακολουθούν αντίστοιχες αυξήσεις στις τιμές πώλησης των προϊόντων τους. Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η κατάσταση για τους κτηνοτρόφους της περιοχής, καθώς το Πωγώνι διατηρεί έντονο κτηνοτροφικό χαρακτήρα.
Μείωση ζωικού κεφαλαίου
Η μείωση του ζωικού κεφαλαίου, η έλλειψη νέων ανθρώπων που θέλουν να ασχοληθούν με το επάγγελμα και οι αυστηρές ευρωπαϊκές υποχρεώσεις δημιουργούν ένα ασφυκτικό πλαίσιο λειτουργίας. Παράλληλα, οι παραγωγοί ζητούν περισσότερους ελέγχους στις ελληνοποιήσεις προϊόντων, υποστηρίζοντας ότι ο αθέμιτος ανταγωνισμός πλήττει σοβαρά τα τοπικά προϊόντα.
Την ίδια ώρα, το δημογραφικό πρόβλημα αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη απειλή για την περιοχή. Τα χωριά του Πωγωνίου βλέπουν τον πληθυσμό να μειώνεται χρόνο με τον χρόνο, ενώ οι νέοι εγκαταλείπουν την ύπαιθρο, αναζητώντας εργασία και καλύτερες συνθήκες ζωής στα αστικά κέντρα ή στο εξωτερικό. Η έλλειψη βασικών υποδομών, υπηρεσιών υγείας, σχολείων και κινήτρων παραμονής επιταχύνει το φαινόμενο της ερήμωσης. Σημαντικά προβλήματα καταγράφονται και στις υποδομές. Οι αγροτικοί δρόμοι, η πρόσβαση σε ορισμένες κτηνοτροφικές μονάδες, αλλά και ζητήματα που αφορούν την άρδευση και τη διαχείριση υδάτων παραμένουν ανοιχτές πληγές για τους παραγωγούς της περιοχής. Οι αγρότες ζητούν ουσιαστικές παρεμβάσεις από την Πολιτεία, με στόχο όχι μόνο τη στήριξη της παραγωγής αλλά και τη διατήρηση της ζωής στην ακριτική Ηπειρο. Παρά τις δυσκολίες, οι άνθρωποι του πρωτογενούς τομέα στο Πωγώνι κρατούν ζωντανή την παραγωγή και την τοπική παράδοση.
Ο Κώστας Καψάλης από το 1998 εκλέγεται για τρεις συνεχόμενες τετραετίες δήμαρχος Καλπακίου. Το 2010, μετά τη συνένωση έξι πρώην ΟΤΑ, εκλέχτηκε πρώτος δήμαρχος του «καλλικρατικού» Δήμου Πωγωνίου και επανεκλέγεται δήμαρχος μέχρι σήμερα
*Δήμαρχος Πωγωνίου
