Όλο και περισσότερο η ΕΕ απομακρύνεται από το φτηνό ρωσικό φυσικό αέριο (πρώτη ύλη για παραγωγή λιπασμάτων) και στρέφεται ολοένα και περισσότερο στο ακριβότερο LNG.
Έχουμε όμως και τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/956, με τον οποίο θεσπίζεται ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα – ΜΣΠΑ (Carbon Border Adjustment Mechanism: CBAM). Σκοπός του είναι η πρόληψη του κινδύνου διαρροής άνθρακα, για την αντιμετώπιση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε ορισμένα εμπορεύματα έντασης άνθρακα, όπως τα λιπάσματα, κατά την εισαγωγή τους στην ΕΕ. Ο στόχος του Μηχανισμού Προσαρμογής Συνόρων Άνθρακα (CBAM) είναι να εξισώσει την τιμή των εκπομπών άνθρακα μεταξύ των εγχώριων προϊόντων και των εισαγόμενων στην Ευρώπη.
ΤΟΥ ΣΑΚΗ ΤΡΕΧΑ
[email protected]
Οι κύριοι προμηθευτές πρώτης ύλης για την παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων στην ΕΕ είναι το Μαρόκο, η Αίγυπτος, η Ρωσία και η Λευκορωσία. Από την άλλη οι κυριότερες εξαγωγές λιπασμάτων της ΕΕ γίνονται προς Κίνα, Βραζιλία και ΗΠΑ.
Ο CBAM έχει εισέλθει στη μεταβατική περίοδο εφαρμογής του την 1η/10/2023. Κατά τη μεταβατική περίοδο, οι υποχρεώσεις των εισαγωγέων λιπασμάτων περιορίζονται στις υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων. Οι εισαγωγείς λιπασμάτων υποχρεούνται να δηλώνουν ανά τρίµηνο την ποσότητα εισαγόµενων λιπασµάτων στην ΕΕ, σε τόνους, καθώς και τις άµεσες και έµµεσες εκποµπές άνθρακα που ενσωµατώνονται σε αυτά. Παράλληλα, καλούνται να δηλώνουν οποιαδήποτε τιµή άνθρακα έχει καταβληθεί ή οφείλεται στη χώρα προέλευσης για τις ενσωµατωµένες εκποµπές των εισαγόµενων αγαθών, αφαιρώντας τυχόν εκπτώσεις ή αποζηµιώσεις που έχουν ήδη ληφθεί.
Όμως από το 2026 θα πρέπει να αγοράζουν πιστοποιητικά προσαρµογής άνθρακα, η τιµή των οποίων θα εξαρτάται από την µέση εβδοµαδιαία τιµή πλειστηριασµού των δικαιωµάτων στο Σύστηµα Εµπορίας ∆ικαιωµάτων Εκποµπών (ETS).
Οι εισαγωγείς της ΕΕ θα αγοράζουν πιστοποιητικά άνθρακα που αντιστοιχούν στην τιμή του άνθρακα που θα είχε καταβληθεί εάν τα προϊόντα είχαν παραχθεί σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ για την τιμολόγηση του άνθρακα.
Επίσης με το σύστημα ETS η ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων πληρώνει περίπου 500 εκατομμύρια ευρώ κόστος ετησίως για την παραγωγή αμμωνίας και νιτρικού οξέος.
Αυτό σημαίνει ότι έρχεται μια νέα επιβάρυνση της τιμής τους, η οποία αναµένεται να ενσωµατωθεί και στις λιανικές τιµές των λιπασµάτων που φτάνουν στους αγρότες της ΕΕ.
Για να καταλάβουμε το μέγεθος του κόστους επιβάρυνσης των παραγωγών αρκεί να αναφέρουμε ότι σύμφωνα με τις μακροχρόνιες προβλέψεις της Κομισιόν, τα επόμενα δέκα χρόνια αναμένεται να αυξηθεί η κατανάλωση αζωτούχων λιπασμάτων σε όλες τις καλλιέργειες εκτός τα κτηνοτροφικά φυτά όπου θα έχουμε μείωση (-3%), αύξηση στα φωσφορικά λιπάσματα με την μεγαλύτερη στους ελαιούχους σπόρους (+27,6%) και στα καλιούχα λιπάσματα επίσης αύξηση με μεγαλύτερη στα τεύτλα (+24%) και στις πατάτες (22%).
Tο κόστος θα πληρώσει άλλη μια φορά ο καταναλωτής
Είναι έτοιμος ο αγρότης να πληρώνει πιο ακριβά τα λιπάσματα;
Είναι έτοιμος ο καταναλωτής να πληρώνει πιο ακριβά τρόφιμα;
Τις απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα θα τις έχουμε τα επόμενα χρόνια.
Μιλώντας για το μέλλον της ΚΑΠ, στα πλαίσια του 16ου Πανελλήνιου Εδαφολογικού Συνεδρίου, οι εκπρόσωποι της ελληνικής βιομηχανίας λιπασμάτων είχαν προβλέψει το μέλλον του κλάδου από τις επιπτώσεις της «πράσινης πολιτικής» της ΕΕ. Όπως είχαν αναφέρει στην Ευρώπη γίνονται μεγάλες επενδύσεις για την παραγωγή «πράσινων» λιπασμάτων. Στόχος είναι η παραγωγή «πράσινης» αμμωνίας. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αντικατασταθεί το φυσικό αέριο (που εισάγεται από την Ρωσία) από το νερό για παραγωγή της αμμωνίας. Το ερώτημα είναι ποιος θα πληρώσει το κόστος αυτών των επενδύσεων. Η απάντηση είναι ότι το κόστος η βιομηχανία θα το μετακυλίσει στην αγορά. Άρα τα «πράσινα» λιπάσματα θα τα πληρώνει πιο ακριβά ο αγρότης και στην συνέχεια θα φέρουν μια αύξηση τιμών στα τρόφιμα.
Οι ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις αντιδρούν
Ακόμη μια οικονομική πίεση στις γεωργικές καλλιέργειες που ήδη αντιμετωπίζουν ένα εξαιρετικά δύσκολο οικονομικό κλίμα
Όπως καταγγέλλουν οι ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις Copa και Cogeca, την ίδια ημέρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποκαλύπτει την στρατηγική για την ανταγωνιστικότητα του αγροτικού τομέα εισάγει ταυτόχρονα μια πρόταση για επιβολή κυρώσεων στα ρωσικά και τα λευκορωσικά λιπάσματα, μια απόφαση που θα επηρεάσει σοβαρά την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής αγροτικής παραγωγής.
Όπως τονίζουν, η Ευρώπη εδώ και χρόνια αγωνίζεται με την ελλειπή παραγωγή λιπασμάτων να καλύψει τη ζήτηση, καθιστώντας τις εισαγωγές αναπόφευκτες.
Αυτή η κατάσταση επιδεινώθηκε μετά το κλείσιμο πολλών εργοστασίων λιπασμάτων στα κράτη μέλη της ΕΕ.
Η εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Μηχανισµού Συνοριακής Προσαρµογής Άνθρακα στην ΕΕ θα αυξήσει περαιτέρω το κόστος, τόσο για την εγχώρια παραγωγή όσο και για τις εισαγωγές από τρίτες χώρες στην αγορά της ΕΕ.
Ενώ οι αγροτικές οργανώσεις κατανοούν τη νομιμότητα των γεωπολιτικών λόγων που ωθούν την Επιτροπή να δράσει, ο γεωργικός τομέας πρέπει να αντιμετωπίσει τις οικονομικές συνέπειες αυτών των αποφάσεων.
Επισημαίνουν ότι οι Ευρωπαίοι αγρότες δεν έχουν επί του παρόντος καμία εγγύηση ότι το έλλειμμα λιπασμάτων θα αντισταθμιστεί από την αύξηση της ευρωπαϊκής παραγωγής λιπασμάτων σε ανταγωνιστική τιμή – ένα βασικό επιχείρημα που προβάλλεται από τους υποστηρικτές των προτεινόμενων κυρώσεων.
Οι Copa και Cogeca εκτιμούν ότι αυτά τα μέτρα θα αυξήσουν τις τιμές των λιπασμάτων κατά τουλάχιστον 40/45 ευρώ ανά τόνο για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.
Αυτό υποστηρίζουν ότι θα ασκούσε πρόσθετη οικονομική πίεση στις γεωργικές καλλιέργειες που ήδη αντιμετωπίζουν ένα εξαιρετικά δύσκολο οικονομικό κλίμα.
Οι συνέπειες αυτής της απόφασης για τη γεωργική παραγωγή, την ανταγωνιστικότητα και τα εισοδήματα των αγροτών μπορεί να είναι καταστροφικές.
Οι αυξήσεις στους δασμούς στις εισαγωγές λιπασμάτων θα εφαρμοστούν από τον Ιούλιο του 2025. Το ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η πρόταση της Επιτροπής δεν περιλαμβάνει μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα μέτρα που να προσφέρουν προοπτικές στον τομέα, είτε πρόκειται για τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού είτε για επείγοντα μέτρα μετριασμού της οικονομικής επιβάρυνσης των αγροτών.
Οι προτάσεις
1) Κατάργηση των δασμών αντιντάμπινγκ στις εισαγωγές μειγμάτων ουρίας, νιτρικού αμμωνίου από ΗΠΑ και Τρινιντάντ και Τομπάγκο.
2) Αναστολή των συμβατικών δασμών στις εισαγωγές ουρίας, UAN, DAP, MAP και NPK (κωδικοί 3102 10, 3102 80, 3105 30, 3105 40 και 3105 20 από τη δασμολογική ονοματολογία).
3) Χορήγηση παρεκκλίσεων βάσει της οδηγίας για τα νιτρικά άλατα για να επιτρέπεται η χρήση επεξεργασμένων κτηνοτροφικών λυμάτων (RENURE – ανακτημένο άζωτο από κοπριά) πέραν του τρέχοντος ορίου των 170 κιλών N/εκτάριο.
Ωστόσο το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα της ΕΕ δεν προβλέπει καθόλου τέτοια μέτρα.
Η Copa και η Cogeca παροτρύνουν τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα των λιπασμάτων άμεσα.
Η ευρωπαϊκή βιομηχανία χαιρετίζει τους δασμούς
Η Fertilizers Europe, που εκπροσωπεί την πλειοψηφία κατασκευαστών λιπασμάτων στην ΕΕ, χαιρετίζει την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για επιβολή δασμών στα λιπάσματα, με βάση το άζωτο, τα οποία εισάγονται από Ρωσία και Λευκορωσία. Όπως τονίζει η στρατηγική της αυτονομίας πρέπει να στηριχτεί σε μια ισχυρή και ανταγωνιστική ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων. Όπως παραδέχεται οι δασμοί θα σταματήσουν ουσιαστικά τις εισαγωγές από τις δύο χώρες. Μια τέτοια απόφαση θα μειώσει την πολεμική οικονομία της Ρωσίας και θα ενισχύσει την ευρωπαϊκή παραγωγή λιπασμάτων. Η Fertilizers Europe δηλώνει έτοιμη να συνεργαστεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη για τη διασφάλιση σταθερής προσφοράς λιπασμάτων.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
