Οι αγρότες στις Φέρες και στον Πέπλο ήδη φωνάζουν: «Οι καλλιέργειές μας πεθαίνουν», αλλά ουδείς στην Αθήνα φαίνεται να ακούει – Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Αλεξανδρούπολης, Κώστας Αλεξανδρής, στον «Ε.Α»: «Η Τουρκία μάς εκβιάζει με το νερό, συνειδητά»
ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΑΓΓΙΝΑ
Δασολόγος
Σε μια εποχή που η διεθνής γεωπολιτική σκακιέρα είναι πιο ρευστή από ποτέ, οι μικρές φαινομενικά κινήσεις μπορούν να προκαλέσουν μεγάλες στρατηγικές μεταβολές. Το τελευταίο επεισόδιο στον Εβρο, με την ξαφνική και επικίνδυνη μείωση της στάθμης των υδάτων του ποταμού, δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ή αγροτικό πρόβλημα.
Είναι μια απροκάλυπτη γεωπολιτική πρόκληση από την Αγκυρα, η οποία ακόμη μία φορά χρησιμοποιεί τα φυσικά στοιχεία -και δη το νερό- ως όπλο.
Το νερό είναι ζωή. Και στο ανατολικότερο σύνορο της Ελλάδας το νερό του Εβρου είναι κάτι περισσότερο από ζωή: είναι η ίδια η δυνατότητα των ακριτών να παραμείνουν γηγενείς, να καλλιεργήσουν, να ζήσουν στον τόπο τους. Οταν, λοιπόν, η Τουρκία κλείνει ή περιορίζει τις παροχές στα φράγματά της, μετατρέποντας το ποτάμι σε ξερό αυλάκι, δεν κάνει απλώς μια «τεχνική ρύθμιση». Εκτελεί ένα γεωπολιτικό σαμποτάζ, ένα «υβριδικό χτύπημα» στους Ελληνες ακρίτες. Δεν είναι η πρώτη φορά που η Τουρκία χειραγωγεί τη φύση ως μέσο πίεσης. Ομως, αυτή τη φορά η χρονική συγκυρία -μέσα στο κατακαλόκαιρο, με συνθήκες ξηρασίας και μέγιστης ανάγκης άρδευσης- μαρτυρά πρόθεση και μελετημένο σχέδιο. Οι αγρότες στις Φέρες και στον Πέπλο ήδη φωνάζουν: «Οι καλλιέργειές μας πεθαίνουν». Και κανείς στην Αθήνα δεν φαίνεται να ακούει. Η σιωπή της κυβέρνησης απέναντι σε αυτή την ύπουλη πρόκληση είναι εκκωφαντική. Γιατί κανείς δεν βγαίνει να καταγγείλει την Τουρκία επίσημα; Γιατί δεν ενεργοποιούνται οι προβλεπόμενοι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί επίλυσης διασυνοριακών περιβαλλοντικών διαφορών; Γιατί δεν μεταφέρεται το θέμα στον ΟΗΕ και σε διεθνή φόρα;
H απάντηση είναι απλή και τρομακτική: Οπως λένε κάποιοι, γιατί φοβούνται να πουν τα πράγματα με το όνομά τους. Φοβούνται να πουν ότι η Τουρκία διεξάγει έναν άτυπο πόλεμο φθοράς στα σύνορά μας. Οτι η Αγκυρα δεν χρειάζεται τανκς για να διώξει τους αγρότες από τον Εβρο – της αρκεί να κλείσει τη στρόφιγγα. Οι αγρότες του Εβρου, αυτοί που σηκώνουν στην πλάτη τους το βάρος της εθνικής κυριαρχίας καθημερινά, αισθάνονται ακόμα μία φορά εγκαταλελειμμένοι. Οχι μόνο από την Πολιτεία αλλά και από τα μεγάλα ΜΜΕ, που προτιμούν να ασχολούνται με φανταχτερά lifestyle και να κουκουλώνουν ό,τι θυμίζει «πατρίδα» ή «εθνική απειλή».
Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Αλεξανδρούπολης, Κώστας Αλεξανδρής, ήταν από τους λίγους που τόλμησαν να μιλήσουν καθαρά: «Η Τουρκία μάς εκβιάζει με το νερό. Το κάνει συνειδητά». Και πράγματι, όταν η Αγκυρα ελέγχει τη ροή του ποταμού, ελέγχει και το αν θα επιβιώσουν οι Ελληνες στα σύνορα. Το καλοκαίρι του 2025, αντί να μιλάμε για στήριξη της αγροτικής παραγωγής, μιλάμε για επιβίωση. Οι εικόνες με ξεραμένα αυλάκια και διψασμένα σπαρτά δεν είναι απλώς εικόνες οικολογικής κρίσης – είναι εικόνες μιας Ελλάδας που υποχωρεί μπροστά στη γεωπολιτική επιθετικότητα του γείτονα.
Το Διεθνές Δίκαιο προβλέπει ρητά τη συνεκμετάλλευση και την κοινή διαχείριση των διασυνοριακών ποταμών. Η Αγκυρα όχι μόνο αγνοεί επιδεικτικά αυτές τις πρόνοιες, αλλά επιπλέον χτίζει φράγματα, αλλοιώνει τις φυσικές ροές και χρησιμοποιεί την υδρολογία ως μέσο εκβιασμού. Και όλα αυτά μένουν αναπάντητα από την ελληνική διπλωματία. Εδώ δεν μιλάμε για κακή γειτονία. Μιλάμε για εισβολή μέσω της φύσης. Για μια στρατηγική που συνδυάζει το υβριδικό με το αόρατο. Αν δεν υπάρξει άμεση αντίδραση, αν δεν αποδοθούν ευθύνες, τότε ανοίγουμε την πόρτα σε κάθε μελλοντική παραβίαση – σήμερα με το νερό, αύριο με τον αέρα, με τον τουρισμό, με τα νησιά. Η Ελλάδα οφείλει να καταλάβει ότι το νερό δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος. Είναι πλέον στρατηγικό εργαλείο και στην περίπτωση του Εβρου αποτελεί όριο εθνικής κυριαρχίας. Οταν οι αγρότες αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις καλλιέργειές τους, η εγκατάλειψη δεν είναι μόνο οικονομική – είναι εδαφική.
Το ελληνικό κράτος έχει την υποχρέωση να παρέμβει άμεσα. Οχι μόνο για να προστατεύσει τους αγρότες, αλλά για να προασπίσει τα σύνορα. Γιατί όποιος φεύγει από τον Εβρο δεν αφήνει πίσω του μόνο σπαρτά. Αφήνει ένα κενό που περιμένει η Τουρκία να καλύψει. Και τότε δεν θα μιλάμε για «ξηρασία», αλλά για υγρή κατοχή.
Ο Αρδας στερεύει και μαζί του ξεραίνεται ο βορειοεβρίτικος κάμπος
Ο Αρδας, αυτός ο «ταπεινός» ποταμός των 240 χιλιομέτρων που ξεκινά από τη Βουλγαρία και ενώνεται με τον Εβρο κοντά στο Πύθιο, δεν είναι απλώς ένα γεωγραφικό χαρακτηριστικό. Είναι σπονδυλική στήλη για τον πρωτογενή τομέα της βόρειας Θράκης, αρδεύοντας δεκάδες χιλιάδες στρέμματα και τροφοδοτώντας κοινότητες που κρατούν Θερμοπύλες στα σύνορα. Σήμερα, όμως, ο Αρδας στερεύει, κυριολεκτικά. Και πίσω από αυτή την υδρολογική κατάρρευση δεν κρύβεται απλώς η κλιματική αλλαγή ή η καλοκαιρινή λειψυδρία, αλλά μια διαρκής, σιωπηρή και επικίνδυνη γεωπολιτική πίεση από τη Βουλγαρία και την Τουρκία, με θύματα τους ακρίτες αγρότες της Ελλάδας. Η φετινή καλλιεργητική περίοδος εξελίσσεται σε εφιάλτη. Το νερό του Αρδα δεν φτάνει για να καλύψει τις ανάγκες των καλλιεργειών σε φασόλια, βαμβάκι, καλαμπόκι και ηλίανθο. Τα αρδευτικά δίκτυα των ΤΟΕΒ (κυρίως Ορεστιάδας – Κυπρίνου – Καστανεών) λειτουργούν οριακά ή καθόλου. Τα πηγάδια στερεύουν και οι γεωτρήσεις, όσες λειτουργούν, ανεβάζουν επικίνδυνα το κόστος παραγωγής. Αποτέλεσμα: εγκατάλειψη χωραφιών, μαζικές καταστροφές, απόγνωση στον αγροτικό κόσμο. Οι εικόνες είναι δραματικές: ξεροπόταμοι, ραγισμένα αυλάκια, καλλιέργειες που ψυχορραγούν κάτω από τον ήλιο. Και το χειρότερο, το κράτος απουσιάζει. Η ροή του προς την Ελλάδα εξαρτάται από την καλή θέληση της Σόφιας. Ομως, εδώ και χρόνια, με πρόσχημα την ύδρευση και την παραγωγή ρεύματος, η Βουλγαρία έχει κατασκευάσει δεκάδες μικρά και μεγάλα φράγματα. Ουσιαστικά, ελέγχει πλήρως την παροχή νερού που φτάνει στον ελληνικό κάμπο. Το πρόβλημα κορυφώνεται κάθε καλοκαίρι. Τον Ιούλιο του 2025 η στάθμη του Αρδα έπεσε σε ιστορικά χαμηλά. Οχι μόνο λόγω ξηρασίας, αλλά και επειδή η Βουλγαρία έκλεισε τις εκροές από φράγματα όπως του Ιβαΐλοβγκραντ. Κι ενώ αυτό γίνεται χωρίς καμία προηγούμενη ειδοποίηση προς την Ελλάδα, η Αθήνα σιωπά. Την ίδια ώρα, η Τουρκία κάνει ακριβώς το ίδιο στον ποταμό Εβρο, από την πλευρά του Εντρινε (Αδριανούπολη). Κοινό μοτίβο, ο έλεγχος των υδάτων ως εργαλείο πίεσης απέναντι στην Ελλάδα. Το πιο τραγικό δεν είναι η στάθμη του ποταμού. Είναι η στάθμη της πολιτικής αντίδρασης. Πού είναι το ΥΠΕΞ να καταγγείλει διεθνώς τη Βουλγαρία; Πού είναι τα υπουργεία Περιβάλλοντος, Γεωργίας, Εσωτερικών να οργανώσουν άμεση στήριξη στους ακρίτες παραγωγούς;
Σήμα κινδύνου από το Δέλτα του Εβρου
Γιατί δεν έχει ζητηθεί ενεργοποίηση της ευρωπαϊκής Οδηγίας για τη διαχείριση των διασυνοριακών υδάτων; Γιατί η Ελλάδα δεν διεκδικεί, δεν απαιτεί, δεν επιβάλλει νομικά και διπλωματικά όσα της αναλογούν; Η απάντηση ίσως πονάει: γιατί η κρατική μηχανή έχει πάψει να νοιάζεται για την περιφέρεια. Γιατί οι πολιτικές προτεραιότητες τελειώνουν στα βόρεια προάστια της Αθήνας. Γιατί το να μιλήσεις για τον Αρδα δεν «πουλάει» στα δελτία των 8. Οταν ένας ποταμός στα σύνορα στερεύει λόγω ενεργειών ξένων κρατών, δεν έχουμε να κάνουμε με τοπικό πρόβλημα – έχουμε να κάνουμε με εθνική απειλή. Αν χαθεί η αγροτική παραγωγή του Εβρου, αν αναγκαστούν οι αγρότες να μεταναστεύσουν ή να εγκαταλείψουν τη γη τους, τότε ο πληθυσμός αραιώνει. Και το κενό στα σύνορα είναι γεωπολιτικά επικίνδυνο. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αφήνει τον Αρδα να στεγνώνει. Ο ποταμός αυτός είναι όσο εθνικό σύμβολο όσο και ο φρουρός με την ελληνική σημαία στον Εβρο. Και η εγκατάλειψή του ισοδυναμεί με υποχώρηση. Το νερό του Αρδα είναι το αίμα του τόπου. Αν δεν αλλάξει κάτι άμεσα -σε διπλωματικό, θεσμικό και τεχνικό επίπεδο-, τότε ο Βόρειος Εβρος θα μετατραπεί σε γεωργικό κρανίου τόπο. Και όταν οι τελευταίοι ακρίτες φύγουν, κανένα φράγμα δεν θα συγκρατήσει τη γεωπολιτική πλημμύρα που θα ακολουθήσει. Ο Αρδας φωνάζει. Θα τον ακούσουμε ή θα τον αφήσουμε να σωπάσει μέσα στη σκόνη; Για να αντιμετωπιστεί η λειψυδρία, η βελτίωση των συστημάτων άρδευσης και η ανάπτυξη στρατηγικών όπως η ανακύκλωση λυμάτων και η ευφυής γεωργία είναι κρίσιμες. Επιπλέον, η εφαρμογή ανασχετικών φραγμάτων και η αφαλάτωση σε νησιωτικές περιοχές μπορούν να βοηθήσουν στην ενίσχυση των υδάτινων αποθεμάτων, ενώ πρέπει να γίνουν πιο αυστηρές πρακτικές στη διαχείριση των υπόγειων υδάτων για την αποφυγή εξάντλησης των αποθεμάτων τους. Αλλά, για να γίνουν αυτά, θα πρέπει κάποιος να ενδιαφερθεί.
Στρατηγικό εργαλείο
Η Ελλάδα οφείλει να καταλάβει ότι το νερό δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος. Είναι πλέον στρατηγικό εργαλείο και στην περίπτωση του Εβρου αποτελεί όριο εθνικής κυριαρχίας.
Αμεση παρέμβαση
Οταν οι αγρότες αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις καλλιέργειές τους, η εγκατάλειψη δεν είναι μόνο οικονομική – είναι εδαφική. Το ελληνικό κράτος έχει την υποχρέωση να παρέμβει άμεσα.
Οχι μόνο σπαρτά
Οχι μόνο για να προστατεύσει τους αγρότες, αλλά για να προασπίσει τα σύνορα. Γιατί όποιος φεύγει δεν αφήνει πίσω του μόνο σπαρτά, αφήνει ένα κενό που περιμένει η Τουρκία να καλύψει.
