ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
Τεράστιες ποσότητες νερού χάνονται, χωρίς να αποθηκεύονται, χωρίς να αξιοποιούνται, χωρίς να στηρίζουν την αγροτική παραγωγή.
Ο Εβρος δεν είναι απλώς ένας ποταμός – είναι ο βασικός πνεύμονας ζωής για τη Θράκη, ο άξονας γύρω από τον οποίο χτίστηκαν επί δεκαετίες η αγροτική παραγωγή, η κτηνοτροφία, οι τοπικές οικονομίες και ο ίδιος ο κοινωνικός ιστός της περιοχής. Σήμερα, όμως, αυτός ο πνεύμονας ασφυκτιά.
Το νερό λιγοστεύει, τα φράγματα παραμένουν άδεια ή ανενεργά και ο αγροτικός κόσμος του Εβρου βρίσκεται αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα που δεν αφήνει περιθώρια ωραιοποίησης. Η λειψυδρία δεν είναι πλέον απειλή του μέλλοντος – είναι παρούσα. Και γίνεται ορατή σε κάθε χωράφι που δεν ποτίζεται, σε κάθε καλλιέργεια που υποφέρει, σε κάθε κτηνοτρόφο που αναγκάζεται να περιορίσει το ζωικό του κεφάλαιο επειδή δεν επαρκεί το νερό.
Του Χάρη Μπερτίδη
[email protected]
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο φυσικό, αλλά βαθιά διαχειριστικό και πολιτικό. Για χρόνια, ο Εβρος θεωρούνταν «πλούσιος» σε νερό. Αυτή η αντίληψη δημιούργησε μια επικίνδυνη αδράνεια. Τα έργα που σχεδιάστηκαν για να συγκρατήσουν και να αξιοποιήσουν τα νερά του ποταμού είτε καθυστέρησαν είτε έμειναν ημιτελή ή δεν λειτούργησαν ποτέ όπως θα έπρεπε. Σήμερα, η περιοχή πληρώνει το τίμημα αυτής της λογικής.
Τα φράγματα στον Εβρο, που υποτίθεται ότι θα εξασφάλιζαν επάρκεια νερού για άρδευση, βρίσκονται σε κατάσταση που δεν τιμά κανέναν. Αλλα δεν έχουν ολοκληρωθεί ποτέ ουσιαστικά, άλλα δεν συντηρήθηκαν, άλλα λειτουργούν πολύ κάτω από τις δυνατότητές τους. Το αποτέλεσμα είναι ότι τεράστιες ποσότητες νερού χάνονται, χωρίς να αποθηκεύονται, χωρίς να αξιοποιούνται, χωρίς να στηρίζουν την αγροτική παραγωγή. Η εικόνα είναι ιδιαίτερα ανησυχητική στις πεδινές περιοχές του βόρειου και κεντρικού Εβρου. Εκεί όπου η άρδευση αποτελεί προϋπόθεση επιβίωσης για καλλιέργειες όπως το βαμβάκι, το καλαμπόκι, τα σιτηρά, τα κηπευτικά και οι ζωοτροφές, η έλλειψη νερού μετατρέπεται σε άμεσο οικονομικό αδιέξοδο. Οι παραγωγοί βλέπουν τις αποδόσεις να μειώνονται και το κόστος να αυξάνεται, ενώ οι επιλογές τους περιορίζονται δραματικά. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη όταν η λειψυδρία συνδυάζεται με υψηλές θερμοκρασίες και παρατεταμένες περιόδους ανομβρίας. Τα τελευταία χρόνια, τα φαινόμενα αυτά εμφανίζονται όλο και συχνότερα. Οι ανάγκες σε νερό αυξάνονται, αλλά τα διαθέσιμα αποθέματα μειώνονται. Και εκεί που θα έπρεπε να λειτουργούν τα φράγματα ως ασπίδα προστασίας, αποδεικνύονται ανεπαρκή. Στον αγροτικό κόσμο του Εβρου, η συζήτηση για το νερό δεν είναι θεωρητική – είναι καθημερινή. Αγρότες και κτηνοτρόφοι γνωρίζουν ότι χωρίς νερό δεν υπάρχει παραγωγή. Και χωρίς παραγωγή δεν υπάρχει μέλλον στον τόπο. Η ερημοποίηση δεν είναι μόνο περιβαλλοντική – είναι κυρίως κοινωνική. Οταν η γη δεν μπορεί να καλλιεργηθεί, οι νέοι φεύγουν και τα χωριά αδειάζουν.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ο Εβρος είναι διασυνοριακός ποταμός. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν έχει απόλυτο έλεγχο στις ποσότητες νερού που φτάνουν στο έδαφός της. Οταν, λοιπόν, δεν διαθέτει επαρκή φράγματα και ταμιευτήρες για να αποθηκεύσει το νερό όταν αυτό υπάρχει, η εξάρτηση γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη.
Οι ακρίτες παραγωγοί ζητούν λογική και όραμα
Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει την κατάσταση. Οι ήπιοι χειμώνες με λιγότερα χιόνια και βροχές, σε συνδυασμό με τα πιο θερμά και ξηρά καλοκαίρια, μειώνουν τη φυσική αναπλήρωση των υδατικών αποθεμάτων. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, τα φράγματα και τα έργα αποθήκευσης νερού δεν αποτελούν πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα. Κι όμως, στον Εβρο, πολλά από αυτά τα έργα παραμένουν σχέδια επί χάρτου ή μνημεία εγκατάλειψης. Οι αγρότες βλέπουν το νερό να περνά και να χάνεται, χωρίς να μπορεί να αξιοποιηθεί.
Το αίσθημα αδικίας είναι έντονο, καθώς η περιοχή διαθέτει τις φυσικές προϋποθέσεις, αλλά όχι τις υποδομές που θα της επέτρεπαν να σταθεί όρθια. Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι ξεκάθαρο: θα υπάρξει επιτέλους σοβαρή πολιτική για το νερό στον Εβρο; Ή θα συνεχιστεί η ίδια λογική των καθυστερήσεων και των αποσπασματικών παρεμβάσεων; Ο αγροτικός κόσμος δεν ζητά θαύματα. Ζητά λειτουργικά φράγματα, σύγχρονα αρδευτικά δίκτυα, σωστή διαχείριση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Ο Εβρος δεν ζητά προνόμια. Ζητά να αξιοποιηθεί αυτό που ήδη έχει: το νερό του.
