ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
O Θανάσης Ράμμος είναι μόλις 25 χρόνων. Είναι φοιτητής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών στο Τμήμα Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων και Γεωργικής Μηχανικής. Η αδελφή του, Ανδριάνα, έχει σπουδάσει αρχαιολόγος. Πριν από δύο χρόνια, ο πατέρας τους Γιάννης έφυγε από τη ζωή, αφήνοντας πίσω του ως παρακαταθήκη, εκτός από ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα οργανωμένα καταστήματα αγροτικών εφοδίων, την αγάπη του για τον πρωτογενή τομέα.
ΤΟΥ ΜΠΑΜΠΗ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Μια παρακαταθήκη την οποία σήμερα τιμούν με τον καλύτερο τρόπο τα δύο αδέλφια, συνεχίζοντας αυτό που έχτισε ο πατέρας τους στο Λιμίνι της Αρτας.
Νέοι άνθρωποι και οι δύο, είναι λογικό να έχουν μια πιο ζεστή σχέση με τους συνομήλικούς τους αγρότες, οι οποίοι προσπαθούν να στήσουν τη ζωή τους στην Αρτα, όπου ο πρωτογενής τομέας υπολείπεται κατά πολύ των άλλων περιοχών της χώρας.
Επικοινωνία με τους νέους
«Εχω πολύ καλή επικοινωνία με τους νέους αγρότες, οι οποίοι και αυτοί είναι πρόθυμοι να αναζητήσουν νέες τεχνικές και εφαρμογές για τις καλλιέργειές τους. Σχεδόν καθημερινά μιλάμε μαζί τους για τη νέα εποχή -τι καινούργιο μπορούμε να δοκιμάσουμε, τι είναι τα νέα όπλα που μας προσφέρει η τεχνολογία-, και όλοι δείχνουν πρόθυμοι να ανοίξουν αυτόν τον νέο κύκλο για τους ίδιους και την περιοχή. Θεωρώ ότι με εμπιστεύονται οι νέοι, γιατί είμαστε μια γενιά η οποία έχει μεγάλο χάσμα από τις προηγούμενες όχι μόνο στον τρόπο καλλιέργειας, αλλά και στο πώς αντιμετωπίζουμε τη ζωή. Μιλάμε την ίδια γλώσσα, και αυτό μας βοηθά όλους».
Ο κ. Ράμμος, μιλώντας στον «Ε.Α.», ταυτίζεται με τους νέους της περιοχής. Ζει τα ίδια προβλήματα. «Εχει νέους αγρότες, όχι όμως τόσους που θα ανέτρεπαν το κλίμα. Θα έλεγα ότι οι περισσότεροι είναι παραγωγοί μεγαλύτερης ηλικίας, αλλά είναι παρήγορο και ελπιδοφόρο το γεγονός οτι υπάρχουν και οι νέοι οι οποίοι, κόντρα στις συνθήκες, έχουν επιλέξει να μένουν στην επαρχία και το παλεύουν με όσα μέσα έχουν και μπορούν».
Από τις αρχές του 20ού αιώνα, στην Αρτα τα εσπεριδοειδή κυριαρχούσαν στην τοπική οικονομία. Υπήρχαν συσκευαστήρια, εργοστάσια χυμών, με χιλιάδες οικογένειες να ζουν από τη συγκεκριμένη εργασία. Πλέον, η καλλιέργεια έχει εγκαταλειφθεί στα περισσότερα χωριά, με το ακτινίδιο να τη διαδέχεται, με καλά έως τώρα αποτελέσματα.
Τα εσπεριδοειδή
Οπως λέει ο κ. Ράμμος, «τα εσπεριδοειδή μπορεί να έχουν ταυτιστεί με την περιοχή, αλλά ως καλλιέργεια αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες τα τελευταία χρόνια. Εκτός των άλλων προβλημάτων, έχουν χτυπηθεί και από τον μαύρο ακανθώδη αλευρώδη, μια ασθένεια που λειτουργεί αρνητικά για όσους επιμένουν. Και, σαν να μην έφτανε αυτό, υπάρχει και το πρόβλημα με τις εισαγωγές από τρίτες χώρες σε χαμηλές τιμές. Ευτυχώς, η στροφή των παραγωγών στο ακτινίδιο τα τελευταία χρόνια είναι πολύ προσοδοφόρα και σηκώνει το μεγάλο βάρος στην Αρτα».
Σε άλλες περιοχές, οι ομάδες παραγωγών από νέους είναι μια απάντηση στην απαξίωση του πρωτογενούς τομέα, όπως και πολλοί συνεταιρισμοί. Ο κ. Ράμμος δεν δυσκολεύεται να απαντήσει: «Γενικά, το συνεταιριστικό αίσθημα δεν ευδοκιμεί στην περιοχή, διότι υπάρχουν αντικρουόμενες απόψεις. Σε μεγάλο βαθμό, στο επίκεντρο βρίσκεται και το ποιος θα κάνει κουμάντο, παρά οτιδήποτε άλλο. Και αυτό είναι ζημιογόνο για όλους. Δυστυχώς, δεν έχουμε ισχυρούς συνεταιρισμούς. Υπάρχουν βέβαια και κάποιες μικρές ομάδες παραγωγών, διάσπαρτες στον κάμπο της Αρτας, οι οποίες, όμως, έχουν μικρή δυναμική».
Με όπλο την εμπιστοσύνη, οι αγρότες έχουν τον «δικό» τους χώρο
Στο κατάστημα, που καλύπτει περισσότερα από πέντε στρέμματα, ο αγρότης μπορεί να βρει όλα όσα αφορούν τις καλλιέργειες και τον ίδιο. Οι οκτώ υπάλληλοι είναι εκεί για να εξυπηρετήσουν τους παραγωγούς που φτάνουν στο Λιμίνι από όλες τις γύρω περιοχές. Από το 1992, όταν ο Γιάννης Ράμμος μαζί με τον Κώστα Τρομπούκη ίδρυσε το κατάστημα, οι αγρότες έχουν εκεί τον «δικό τους» χώρο.
«Οι παλιοί με αντιμετώπισαν ως τον γιο του Γιάννη Ράμμου, που τον είχαν όλοι σε εκτίμηση. Αυτή η εκτίμηση διατηρήθηκε και στην μεταξύ μας επαφή. Αναπτύχτηκε αμοιβαία εμπιστοσύνη, οπότε σιγά σιγά έγινε πιο εύκολη η επικοινωνία και πιο άμεση».
Σε αυτό έχει συμβάλει και το γεγονός ότι, σε μια δύσκολη εποχή, το κατάστημα απασχολεί δύο γεωπόνους, οι οποίοι δίνουν τις ανάλογες συμβουλές στους παραγωγούς που επισκέπτονται το κατάστημα, αλλά πάνε και στα κτήματα, παρακολουθώντας την ανάπτυξη των καλλιεργειών όποτε χρειαστεί. «Οι γεωπόνοι παρακολουθούν τα χωράφια των πελατών μας δωρεάν – είναι σαν παροχή από την επιχείρηση για τους πελάτες μας» τονίζει ο κ. Ράμμος.
Οι γεωπόνοι, βεβαίως, κάνουν το καθήκον τους. Είναι μια ανάσα για τους αγρότες, αλλά δεν συνδυάζεται με την εφαρμογή νέων τεχνολογιών. Στην Αρτα δεν γίνεται πολύς λόγος για γεωργία ακριβείας. «Εδώ, στην Αρτα, η προσαρμογή στη νέα εποχή προχωρά πολύ αργά και το κύριο πρόβλημα είναι ο μικρός κλήρος. Οταν έχεις κατακερματισμένη γη, δεν μπορείς εύκολα να περάσεις στην πιο μηχανοποιημένη παραγωγή. Δεν συμφέρει οικονομικά να έχεις ένα αγροτεμάχιο 3 στρεμμάτων εδώ και σε 6-7 χιλιόμετρα ένα άλλο αγροτεμάχιο 7 στρεμμάτων. Οπότε βαδίζουμε στον δρόμο τον παλιό. Δεν έγιναν αναδασμοί όταν έπρεπε. Τώρα είναι άμεση ανάγκη να προωθηθούν νέα σχέδια, στοχευμένα, ώστε να προχωρήσουν και η γεωργία ακριβείας αλλά και η χρήση σύγχρονων ελκυστήρων. Τις ελιές (μετά το ακτινίδιο είναι μία από τις πιο δυναμικές καλλιέργειες) τις μαζεύουμε με τα ραβδιστικά και τα κοντάρια, ενώ σε άλλες περιοχές της Ελλάδας έχουν ελκυστήρες, μπαίνουν τα τρακτέρ και τις μαζεύουν πολύ πιο γρήγορα και με λιγότερο κόστος» επισημαίνει ο κ. Ράμμος.
Ο ίδιος επιμένει πως, και λόγω της έλλειψης εργατικών χεριών, είναι αναγκαίος ο εκσυγχρονισμός της πρωτογενούς παραγωγής. «Οι ελκυστήρες πλέον και όλα τα μηχανήματα είναι στοχευμένα για κάθε καλλιέργεια, οπότε και η ελιά έχει τα δικά της και οι πορτοκαλιές έχουν τα δικά τους – όλα έχουν τα δικά τους. Για κάθε καλλιέργεια υπάρχουν τα αντίστοιχα μηχανήματα. Η τεχνολογία έχει εξελιχτεί. Ωστόσο, εμείς στην Αρτα έχουμε μείνει πολύ πίσω σε αυτό το κομμάτι». Κατά τον κ. Ράμμο, η Αρτα αλλά και γενικά η Ηπειρος ακόμα δεν έχουν βρει τον δρόμο τους στον πρωτογενή τομέα. Εκτός του αστικού ιστού, η ζωή ακολουθεί άλλους ρυθμούς, με την εγκατάλειψη να κυριαρχεί στα άλλοτε γεωργικά και κτηνοτροφικά χωριά. Οποιες προσπάθειες είναι μεμονωμένες και δεν μπορούν να δώσουν προοπτικές ανάπτυξης, αν δεν ληφθούν μέτρα.
Πυλώνας ανάπτυξης η ελιά
Εκτός των ακτινιδίων, στην περιοχή το προϊόν που κρατά ζωντανή την αγροτική οικονομία είναι η Κονσερβολιά Αρτας. Πρόκειται για μια ιστορική ποικιλία επιτραπέζιας ελιάς, καλλιεργούμενη εντατικά στην Αρτα, και ιδιαίτερα στην περιοχή της Μεγάρχης, η οποία έχει αναγνωριστεί ως Προστατευόμενη Γεωγραφική Ενδειξη (ΠΓΕ) από το 1994. Αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής αγροτικής οικονομίας, με περισσότερους από 2.000 παραγωγούς να δραστηριοποιούνται στον κλάδο. Η ποικιλία που καλλιεργείται στην Αρτα αποτελεί έναν από τους κύριους τύπους, μαζί με της Αμφισσας, του Βόλου και του Αγρινίου. Παρά τα προβλήματα, οι παραγωγοί στην Αρτα επιμένουν στην ελαιοκαλλιέργεια, καθώς οι εδαφοκλιματικές συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη μεγάλων δέντρων, που φτάνουν τα 10 μέτρα.
Η μη αλλαγή ποικιλίας
Στην Αρτα, η τοπική οικονομία στηριζόταν στα εσπεριδοειδή για πολλές δεκαετίες. Με τα χρόνια, όμως, οι ποικιλίες δεν άλλαξαν και δεν προσαρμόστηκαν στον ανταγωνισμό. Ειδικά για τα μανταρίνια η κατάσταση εξελίχθηκε αρνητικά. Οι τιμές τους δεν καλύπτουν πλέον το κόστος παραγωγής και συλλογής, με αποτέλεσμα πολλοί παραγωγοί να ξεριζώσουν τα δέντρα.
Σύμφωνα με τον κ. Ράμμο, «το κακό είναι ότι ουδείς υπεύθυνος καθοδήγησε τους παραγωγούς να αλλάξουν ποικιλίες, ώστε να διατίθενται πιο εύκολα και σε καλές τιμές. Ούτε η Περιφέρεια ούτε ο δήμος ούτε το υπουργείο κατέθεσαν συγκεκριμένο σχέδιο αναδιάρθρωσης των καλλιεργειών».
Από τη χοιροτροφία στην πτηνοτροφία
Παλιά, η Αρτα ήταν η περιοχή η οποία προμήθευε με χοιρινό κρέας την Ελλάδα. Στην πορεία, πολλά χοιροστάσια εγκαταλείφθηκαν. Και, σαν να μην έφτανε αυτό, εγκαταλείφθηκε και η εκτατική κτηνοτροφία σε έναν νομό όπου ήταν η βασική ασχολία για χιλιάδες οικογένειες.
Το μόνο θετικό είναι η ανάπτυξη της πτηνοτροφίας, με τον τοπικό συνεταιρισμό να συγκεντρώνει κοτόπουλα από περισσότερους από 100 παραγωγούς και να προσφέρει εργασία σε περίπου 200 άτομα. Λόγω αυτών των δραστηριοτήτων, ο συνεταιρισμός είναι από τους πλέον ισχυρούς οικονομικούς φορείς στην περιοχή.
Από τους πλέουν ιστορικούς κάμπους
Ο κάμπος της Αρτας θεωρείται από τους πλέον ιστορικούς της χώρας. Είναι η μεγαλύτερη πεδιάδα της Ηπείρου, με έκταση 160.000 στρεμμάτων. Εκτός των εσπεριδοειδών, παλαιότερα καλλιεργούνταν σε χιλιάδες στρέμματα βαμβάκι, καλαμπόκι, και τριφύλλια. Σήμερα, το βαμβάκι σχεδόν έχει εγκαταλειφθεί – μόνο ένας καλλιεργητής έχει απομείνει. Οι καλλιέργειες καλαμποκιού έχουν μειωθεί δραματικά, αλλάζοντας τον χάρτη της παραγωγής. Νέες καλλιέργειες, εκτός του ακτινιδίου, δεν αναπτύσσονται στην περιοχή, με αποτέλεσμα στο μεγαλύτερο μέρος του κάμπου να παρατηρούνται εγκαταλειμμένες εκτάσεις…
