Από την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί
Κράτος και φορείς πορεύονται σε διαφορετική τροχιά ενώ η πρωτογενής παραγωγή βρίσκεται στο μέσον της διελκυστίνδας…
ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΑΝΤΩΝΙΟΥ
Την προηγούμενη εβδομάδα (8/9), η Ενωση Ερευνητών του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικής Ερευνας, του γνωστού ΕΘΙΑΓΕ, πραγματοποίησαν ημερίδα με θέμα τη θέση και τις προοπτικές της αγροτικής έρευνας στην Ελλάδα, η οποία φιλοξενήθηκε στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων, στην Αθήνα. Οι ερευνητές απέδειξαν ότι η αγροτική έρευνα στην Ελλάδα δεν έχει τη θέση που της αρμόζει. Είναι πολυδιασπασμένη, χωλαίνει όσον αφορά τη χρηματοδότησή της, είναι υποστελεχωμένη, γι’ αυτό και αναποτελεσματική, ενώ δεν έχει καταφέρει, στις περισσότερες περιπτώσεις, να μετουσιώσει σε αγροτικές πολικές, ωφέλιμες για τους παραγωγούς, τα πλούσια συμπεράσματα των ερευνητικών ομάδων και φορέων. Αν και οι λειτουργοί της αγροτικής έρευνας στην Ελλάδα δεν υπολείπονται των Ευρωπαίων συναδέλφων τους σε επιστημοσύνη, εμπειρία και δημιουργικότητα, βρίσκονται αρκετά πίσω λόγω δομικών, εγγενών προβλημάτων που καμία πολιτική ηγεσία δεν μπορεί να λύσει από τη Μεταπολίτευση μέχρι σήμερα.
Γιώργος Σαμούρης, διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών και πρόεδρος της Ενωσης Ερευνητών του ΕΘΙΑΓΕ
Σύμφωνα με τον Γιώργο Σαμούρη, διευθυντή Ερευνών στο Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών και πρόεδρο της Ενωσης Ερευνητών του ΕΘΙΑΓΕ, οι πολιτικές των κυβερνήσεων στην Ελλάδα όσον αφορά την αγροτική έρευνα χαρακτηρίζονται από αποσπασματικότητα και ατολμία, ενώ σε πολλές περιπτώσεις οι νομοθετικές παρεμβάσεις τους έχουν προκαλέσει προβλήματα, με κυριότερο την κακοδιοίκηση. Παράλληλα, καταγράφονται λειψή χρηματοδότηση των ερευνών, αδικαιολόγητος φόρτος διοικητικών λειτουργιών που επωμίζονται οι ερευνητές (σε βάρος φυσικά της κύριας δραστηριότητάς τους), πολυαρχία που οδηγεί στη γραφειοκρατία, ενώ, όπως χαρακτηριστικά τόνισε ο κ. Σαμούρης, έχουν περάσει σχεδόν 25 χρόνια από τότε που έγιναν για τελευταία φορά μαζικές προσλήψεις στον κλάδο της αγροτικής έρευνας στην Ελλάδα.
Δυσαρέσκεια από την πλευρά των επιστημόνων
Η Γεωργία Ουζουνίδου, διευθύντρια Ερευνών και γενική γραμματέας της Ενωσης Ερευνητών του ΕΘΙΑΓΕ, παρουσίασε έρευνα της ένωσης μεταξύ των μελών της, στην οποία καταγράφονται τόσο η εικόνα που έχουν για την αγροτική έρευνα στην Ελλάδα οι ίδιοι οι ερευνητές όσο και οι προτάσεις τους για τα «κακώς κείμενα» του κλάδου τους. Σύμφωνα με την έρευνα, το 56% των ερευνητών που συμμετείχαν απάντησε ότι «δεν είναι ικανοποιημένο από την εργασία στον τομέα της αγροτικής έρευνας». Παράλληλα, το 85,6% των ερωτώμενων θεωρεί ότι «υπάρχουν προβλήματα στη διαδικασία λειτουργίας και διαχείρισης των ερευνητικών έργων», με σημαντικότερο τη γραφειοκρατία.
Γεωργία Ουζουνίδου, διευθύντρια Ερευνών και γενική γραμματέας της Ρνωσης Ερευνητών του ΕΘΙΑΓΕ
Στην πραγματικότητα, όμως, το μείζον πρόβλημα του κλάδου της αγροτικής έρευνας στην Ελλάδα φαίνεται πως είναι η ελλιπής χρηματοδότηση. Στην έρευνα που παρουσίασε η Γ. Ουζουνίδου και στο ερώτημα «Συμφωνείτε ότι υπάρχουν προβλήματα στη διαχείριση των ερευνητικών έργων κι αυτά σχετίζονται με την αναδιοργάνωση των οικονομικών υπηρεσιών στα Ινστιτούτα Αγροτικής Ερευνας;», το 68% συμφωνεί απόλυτα και το 22% συμφωνεί μερικώς, δηλαδή το 90% των ερευνητών αναγνωρίζει ως κύρια πηγή του προβλήματος το οικονομικό.
Με αυτά τα δεδομένα, είναι φυσικό οι επιστήμονες που ασχολούνται με την αγροτική έρευνα στην Ελλάδα να αναρωτιούνται κατά πόσο το ΥΠΑΑΤ ενδιαφέρεται πραγματικά για τη στήριξη αυτής της παραμέτρου για την αγροτική ανάπτυξη.
Εγκαταλείπουν το Δημόσιο
Σύμφωνα με την Ενωση Ερευνητών του ΕΘΙΑΓΕ, οι δυσλειτουργίες και η ατέρμονη γραφειοκρατία στο πλαίσιο της διαχείρισης ερευνητικών έργων και η προβληματική ψηφιοποίηση στη διακίνηση των εγγράφων έχουν δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα. Την κατάσταση χαρακτηρίζουν «η απαξίωση και η αποδόμηση του ρόλου των ερευνητών, και η μετατροπή τους σε διοικητικούς υπαλλήλους, με αποτέλεσμα τη διαρροή αξιόλογων ερευνητών προς αναζήτηση καλύτερης εργασιακής συνθήκης».
Το πλήθος του έμψυχου δυναμικού δεν είναι το μόνο «βαρίδι» της αγροτικής έρευνας στην Ελλάδα. Η ένωση στην ημερίδα της επεσήμανε την ανεπαρκή στελέχωση σε μόνιμο προσωπικό (τεχνικό, διοικητικό, οικονομικό) και την απαρχαιωμένη και δυσλειτουργική πρακτική εξυπηρέτησης των αναγκών με συμβασιούχους επιστήμονες. Εν κατακλείδι, οι ερευνητές ζητούν «ανεξαρτητοποίηση της έρευνας και ίδρυση θεσμικού φορέα αμιγώς για την αγροτική έρευνα».
Χριστίνα Λίγδα, διευθύντρια Ερευνών στο Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ενωσης Ερευνητών του ΕΘΙΑΓΕ
Τελικά, έγιναν «κυνηγοί» χρηματοδοτήσεων
Ανάγκη αναπροσαρμογής του χρηματοδοτικού πλαισίου για την ταχύτερη ανάπτυξη και αξιοποίηση καινοτόμων λύσεων
Η Χριστίνα Λίγδα, διευθύντρια Ερευνών στο Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ενωσης Ερευνητών του ΕΘΙΑΓΕ, ανέδειξε πτυχές της αγροτικής έρευνας στην Ελλάδα οι οποίες διαφεύγουν του ευρύτερου κοινού. Ανέδειξε τον πολιτικό ρόλο της έρευνας και τις κεντρικές επιλογές γύρω από αυτήν, που δεν συνάδουν πάντα με τα συμφέροντα του αγροτικού κόσμου.
«Οι πόροι των ερευνητικών ιδρυμάτων εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από την ικανότητά τους να αναπτύσσουν επιχειρηματική δραστηριότητα και ταυτόχρονα να διεξάγουν ερευνητικό έργο σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που δίνονται» είπε η ερευνήτρια του ΙΚΕ και εξήγησε: «Τα λειτουργικά κόστη των υποδομών θεωρούνται βάρος, παρόλο που αυτές ακριβώς οι υποδομές είναι ο πλούτος των ερευνητικών ινστιτούτων και θα πρέπει να αξιοποιηθούν για να στηρίξουν σε σταθερές βάσεις τη γεωργία και την κτηνοτροφία της χώρας».
Σε ό,τι αφορά τον αγροτικό τομέα, η πολιτική για την έρευνα εντάσσεται στην εθνική στρατηγική, στην Κοινή Αγροτική Πολιτική της Ε.Ε. Σε όλα τα χρηματοδοτικά προγράμματα υπάρχουν συγκεκριμένοι τομείς προτεραιότητας, όπου ξεχωρίζουν οι εφαρμογές που αφορούν άμεσα ή και άπτονται της Τεχνητής Νοημοσύνης και όσες μελέτες στοχεύουν στην «πράσινη» οικονομία. Με βάση τους άξονες, τις προτεραιότητες και τους ειδικούς στόχους αυτής της στρατηγικής καθορίζονται και οι στόχοι των σχετικών προσκλήσεων, ανεξάρτητα από το αν αυτοί απαντούν στις πραγματικές ανάγκες του αγροτικού τομέα. «Σ’ αυτό το πλαίσιο, είναι πραγματικά ελεύθερη μια ομάδα να επιλέξει τι θα μελετήσει; Ή οι ερευνητές καλούνται να προσαρμόσουν τα ερευνητικά τους ενδιαφέροντα για να ενταχθούν στους προκαθορισμένους στόχους;» αναρωτήθηκε η κυρία Λίγδα.
Τι είδους έρευνα χρειαζόμαστε;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση «Align, Act, Accelerate», με βάση δεδομένα από το «Horizon Europe» και το «Horizon 2020», υπογραμμίζει την «ανάγκη αναπροσαρμογής του χρηματοδοτικού πλαισίου για την ταχύτερη ανάπτυξη και αξιοποίηση καινοτόμων λύσεων σε κρίσιμους τομείς, με σκοπό την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης». Οι Ελληνες ερευνητές είναι αρκετά σκεπτικοί γι’ αυτή τη φιλοσοφία που αναπτύσσεται στους κόλπους της Ε.Ε.
Σε μια εποχή που η Ευρώπη στρέφεται στην πολεμική οικονομία μέσω του πολυδιαφημισμένου ReArm Europe Plan/Readiness 2030, είναι φυσικό οι άνθρωποι της αγροτικής έρευνας να ανησυχούν, καθώς μεταφέρονται πόροι σε τομείς που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τον πόλεμο. Σύμφωνα με τη Χριστίνα Λίγδα «όσο τα προβλήματα οξύνονται αλλάζει και το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούν και τα ερευνητικά κέντρα και τα ΑΕΙ, με χαρακτηριστικά όπως η εντατικοποίηση και η ένταση της πειθαρχίας».
Καταγγελίες ερευνητών και για τα Εθνικά Πάρκα
Πλούσιος ήταν ο διάλογος μεταξύ των ερευνητών στην ημερίδα που πραγματοποίησε η Ενωση Ερευνητών του ΕΘΙΑΓΕ. Κύρια συνισταμένη των παρεμβάσεων ήταν η διαπίστωση ότι τα τελευταία χρόνια η έρευνα πραγματοποιείται με άξονα την ανάγκη για μεγαλύτερη κερδοφορία των μεγάλων ιδιωτικών επιχειρήσεων, όπως τόνισε ο γεωπόνος Δρ Μιλτιάδης Χριστόπουλος, ερευνητής στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας Αγροτικών Προϊόντων του ΕΛΓΟ «Δήμητρα», προσθέτοντας: «Ολοι οι άλλοι πάνε από το κακό στο χειρότερο – ερευνητές, ερευνητικά κέντρα, αγρότες…»
Ο βιολόγος – ιχθυολόγος, Δρ Μάνος Κουτράκης, διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Αλιευτικής Ερευνας του ΕΛΓΟ «Δήμητρα», στην οργίλη παρέμβασή του, αποκάλυψε πως οι μελέτες που πραγματοποιούνται αυτή τη στιγμή το Θρακικό Πέλαγος από τις πετρελαϊκές εταιρίες γίνονται χωρίς καμία έρευνα για τις επιπτώσεις στην αλιεία, τονίζοντας πως τα Εθνικά Πάρκα, που προωθεί με μπόλικη διαφήμιση η ελληνική κυβέρνηση, διώκουν την αλιεία και περιορίζουν τα έσοδα των αλιέων. «Δεν υπάρχει καμία στρατηγική στην αλιεία. Αλλες θάλασσες ανακάμπτουν διεθνώς, ενώ οι δικές μας συνεχώς φθίνουν» είπε ο ερευνητής του ΙΝΑΛΕ.
Ο γεωπόνος – βιοτεχνολόγος Παναγιώτης Κάτσαρης, πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Εργαζομένων στον ΕΛΓΟ «Δήμητρα». αποκάλυψε ότι ο προϋπολογισμός του ΕΛΓΟ είναι φέτος μειωμένος κατά 10 εκατ. ευρώ για μισθοδοσία και λειτουργικά έξοδα, ενώ υπάρχουν αποθεματικά στην Τράπεζα της Ελλάδος που δεν έχουν αξιοποιηθεί.
Ανησυχία για το μέλλον της έρευνας
Η Χρ. Λίγδα ανησυχεί όχι μόνο ως προς το μέλλον της αγροτικής παραγωγής στη χώρα, την ώρα που η επιδημία της ευλογιάς δημιουργεί προβλήματα, «αλλά και ως προς το μέλλον της ίδιας της οντότητάς μας ως ερευνητικού φορέα με κύρια αποστολή τη στήριξη του αγροτικού τομέα και την υπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος».
Χνάρης: «Ναι» στη δημόσια έρευνα
Ο Μανόλης Χνάρης, βουλευτής Ρεθύμνου του ΠΑΣΟΚ, ο οποίος παρακολούθησε μέρος της ημερίδας, στον χαιρετισμό του είπε: «Η γνώση θα πρέπει να διαχέεται στις τοπικές κοινωνίες. Το ΠΑΣΟΚ πιστεύει ότι πρέπει να στηριχθεί η δημόσια έρευνα για να αυξηθεί η ανθεκτικότητα και η παραγωγικότητα της αγροτικής οικονομίας στην Ελλάδα».
