Σοβαρές επιφυλάξεις για τη μορφή και τη λειτουργία της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) για την περίοδο 2028-2034 εκφράζει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ), προειδοποιώντας ότι η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενέχει αυξημένους κινδύνους ως προς τη σταθερότητα, τη διαφάνεια και τη χρηστή διαχείριση των κοινοτικών πόρων.
Στη γνώμη του, το ΕΕΣ επισημαίνει πως η κατάργηση του ξεχωριστού αγροτικού ταμείου και η ενσωμάτωση της ΚΑΠ στο νέο ενιαίο Ευρωπαϊκό Ταμείο συνιστούν μια ριζική θεσμική αλλαγή, χωρίς ιστορικό προηγούμενο από την καθιέρωση της πολιτικής το 1962. Παράλληλα, τονίζεται ότι η πιο σύνθετη νομική δομή και οι διαδικασίες έγκρισης των εθνικών σχεδίων ενδέχεται να προκαλέσουν καθυστερήσεις και να εντείνουν την αβεβαιότητα για τους δικαιούχους.
Υπενθυμίζεται ότι ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι να παρέχει ανεξάρτητες και τεκμηριωμένες γνωμοδοτήσεις προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ σχετικά με τις προτάσεις της Κομισιόν για την ΚΑΠ και την Κοινή Οργάνωση Αγοράς (ΚΟΑ).
Σύμφωνα με το ΕΕΣ, το συνολικό ύψος της χρηματοδότησης της νέας ΚΑΠ θα προσδιοριστεί μόνο μετά την έγκριση των εθνικών σχεδίων, γεγονός που καθιστά δύσκολη τόσο τη σύγκριση με το υφιστάμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο όσο και τον έγκαιρο προγραμματισμό των αγροτών. Την ίδια στιγμή, επισημαίνεται ότι η αυξημένη ευελιξία που δίνεται στα κράτη-μέλη δεν πρέπει να υπονομεύει τους κοινούς στόχους της πολιτικής ούτε να οδηγεί σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, ενώ η πλήρης ιχνηλασιμότητα των κονδυλίων έως τον τελικό δικαιούχο χαρακτηρίζεται απολύτως απαραίτητη.
Αναλυτικότερα, σε σχετική ανακοίνωση, που δόθηκε στην δημοσιότητα στις 9 Φεβρουαρίου, αναφέρονται τα εξής:
«Προϋπολογισμός της ΕΕ 2028-2034: το ΕΕΣ παίρνει θέση σχετικά με την πρόταση για τη νέα αγροτιική πολιτική
Ο θεματοφύλακας των οικονομικών της ΕΕ γνωμοδοτεί σχετικά με τα σχέδια των νομοθετικών πράξεων που, μόλις εγκριθούν, θα διέπουν τη γεωργία, τα τρόφιμα και την κτηνοτροφία της Ένωσης από το 2028 έως το 2034. Σε γνώμη που εξέδωσε σήμερα, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) παρέχει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ τις ανεξάρτητες και εξειδικευμένες συμβουλές του σχετικά με τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και την κοινή οργάνωση των αγορών (ΚΟΑ). Το ΕΕΣ διατυπώνει παρατηρήσεις σχετικά με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της μελλοντικής ΚΑΠ, με σκοπό τη διασφάλιση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, της λογοδοσίας και της προστιθέμενης αξίας για την ΕΕ. Προειδοποιεί για αρκετούς κινδύνους που πηγάζουν από τις αβεβαιότητες και τις ασάφειες που επισημαίνει, και τονίζει ότι πρέπει να διασφαλιστεί η ιχνηλασιμότητα της χρηματοδότησης της ΕΕ.
Το 2025, η Επιτροπή πρότεινε τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, ή αλλιώς το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ), συνολικού ύψους 2 τρισ. ευρώ. Με προϋπολογισμό που αγγίζει περίπου τα 865 δισ. ευρώ, το Ευρωπαϊκό Ταμείο θα αποτελεί το μεγαλύτερο ενιαίο μέρος του επόμενου ΠΔΠ. Σύμφωνα με την πρόταση, η ΚΑΠ, η οποία αποτελεί επί του παρόντος το μεγαλύτερο πρόγραμμα γεωργικών δαπανών της ΕΕ, θα χρηματοδοτείται από το νέο ενιαίο ταμείο βάσει εθνικών σχεδίων. Είναι η πρώτη φορά από τότε που δημιουργήθηκε η ΚΑΠ το 1962 που δεν θα υπάρχει ειδικό ταμείο για τη γεωργία. Η πρόταση της Επιτροπής σηματοδοτεί επίσης μια σημαντική διαρθρωτική αλλαγή, καθώς καταργεί την παραδοσιακή διάρθρωση της στήριξης της ΚΑΠ γύρω από δύο πυλώνες: έναν για τους γεωργούς και τον αγροδιατροφικό τομέα και έναν για την αγροτική ανάπτυξη.
Το ΕΕΣ διαπίστωσε ότι οι περίπλοκες ρυθμίσεις που διέπουν τον σχεδιασμό και τη διαδικασία έγκρισης των σχετικών σχεδίων, σε συνδυασμό με την πολυπλοκότερη νομική αρχιτεκτονική της ΚΑΠ, είναι επίφοβο να δημιουργήσουν αβεβαιότητα. Και η αβεβαιότητα αυτή θα μπορούσε να μειώσει τον βαθμό προβλεψιμότητας για τους δικαιούχους όπως και να καθυστερήσει την κατανομή των κονδυλίων, υπονομεύοντας εν τέλει τον στόχο της απλούστευσης. Σε συνέχεια της διοργανικής συμφωνίας μεταξύ των Προέδρων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής και της Προεδρίας του Συμβουλίου τον Νοέμβριο του 2025, με την οποία συμφωνήθηκε να μεταφερθούν ορισμένες διατάξεις από τον κανονισμό για το Ευρωπαϊκό Ταμείο στον κανονισμό για την ΚΑΠ, το ΕΕΣ θεωρεί ότι οι νομοθέτες της ΕΕ θα μπορούσαν να μεταφέρουν και άλλες σχετικές διατάξεις που θα πλαισίωναν πληρέστερα την πολιτική.
Η αβεβαιότητα βέβαια δεν θα εξαλειφόταν, καθώς η συνολική χρηματοδότηση της ΚΑΠ δεν θα γίνει γνωστή παρά μόνο αφού εγκριθούν τα εθνικά σχέδια στο πλαίσιο του ενιαίου ταμείου. Από τη μεριά τους, οι αποδέκτες των κονδυλίων είναι πιθανό να μην έχουν εικόνα του ύψους της χρηματοδότησης που έχουν λαμβάνειν, εξαιτίας της έλλειψης προβλεψιμότητας στο στάδιο του σχεδιασμού. Δυσκολίες μπορεί επίσης να παρατηρηθούν όσον αφορά τη σύγκριση των δαπανών της ΚΑΠ στο πλαίσιο του τρέχοντος ΠΔΠ με τα κονδύλια που αναμένεται να διατεθούν στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ.
Την αβεβαιότητα επιτείνει η έλλειψη σαφήνειας σχετικά με το ποιες παρεμβάσεις της ΚΑΠ θα πρέπει να βασίζονται στις εκροές και ποιες σε ορόσημα και σε τιμές-στόχο, κάτι που μπορεί να δημιουργήσει ασυνέπειες μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΕΣ τονίζει ότι η λογοδοσία και η ιχνηλασιμότητα θα πρέπει να διασφαλίζονται και στις περιπτώσεις που οι παρεμβάσεις βασίζονται σε ορόσημα και τιμές-στόχο. Ειδικότερα, η ιχνηλασιμότητα καθ’ όλη την πορεία της χρηματοδότησης, από τους λογαριασμούς μέχρι και τους τελικούς δικαιούχους, όπως οι γεωργοί, αποτελεί για το ΕΕΣ αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση προκειμένου να είναι σε θέση να εκπληρώσει τον ρόλο του.
Δεδομένης της έκτασης των προτεινόμενων αλλαγών και της ευελιξίας που παρέχεται στις χώρες της ΕΕ κατά την κατάρτιση των εθνικών σχεδίων τους, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί σε ρεαλιστική βάση ο αντίκτυπος που ενδέχεται να έχουν οι προτάσεις της Επιτροπής στην κατανομή των κονδυλίων σε εθνικό επίπεδο. Πέραν τούτου, η μεγαλύτερη ευελιξία που προσφέρεται στις χώρες της ΕΕ δεν θα πρέπει να θέτει σε κίνδυνο τους κοινούς στόχους της ΚΑΠ, όπως η διασφάλιση δίκαιου εισοδήματος για τους γεωργούς, η μέριμνα για το περιβάλλον και η δράση για το κλίμα, καθώς και η επισιτιστική ασφάλεια, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να δημιουργήσει άνισους όρους ανταγωνισμού για τους γεωργούς και να επηρεάσει αρνητικά τον θεμιτό ανταγωνισμό και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Για να μετριάσει τον κίνδυνο αυτό, η Επιτροπή θα πρέπει να ασκήσει αποτελεσματικά τον ενισχυμένο ρόλο της.
Γενικές πληροφορίες
Με το Ευρωπαϊκό Ταμείο θα συγχωνευθούν ταμεία μέχρι σήμερα αποσυνδεδεμένα, ενώ η ενωσιακή χρηματοδότηση για διαφορετικές μακροχρόνιες πολιτικές θα χορηγείται βάσει ενός εθνικού σχεδίου ανά χώρα. Οι ενισχύσεις της ΚΑΠ προς τα κράτη μέλη μπορούν να βασίζονται είτε στις εκροές είτε στην επίτευξη ορόσημων και τιμών-στόχου. Η ΚΑΠ αναμένεται να λάβει την ελάχιστη κατανομή του προϋπολογισμού, ύψους 293,7 δισ. ευρώ, για την εισοδηματική στήριξη των γεωργών (το αναφερόμενο ως «οριοθετημένο» ποσό), ενώ άλλα μέτρα της ΚΑΠ, όπως το πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης LEADER για την ενδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων, η στήριξη των εξόχως απόκεντρων περιοχών και το πρόγραμμα της ΕΕ για τα σχολεία, θα χρηματοδοτηθούν από το μη οριοθετημένο ποσό. Η διοργανική συμφωνία προτείνει τιμή-στόχο 10 % του μη οριοθετημένου ποσού για τις αγροτικές περιοχές (τουλάχιστον 48,7 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές). Επιπλέον, στο πλαίσιο της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur, η Επιτροπή πρότεινε οι χώρες της ΕΕ να έχουν επίσης πρόσβαση σε περίπου 45 δισ. ευρώ από το ποσό ευελιξίας ήδη από το 2028, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των γεωργών και των αγροτικών κοινοτήτων.
Η σημερινή γνώμη εντάσσεται σε μια σειρά γνωμών σχετικά με τις προτάσεις για το ΠΔΠ. Είναι διαθέσιμη στον ιστότοπο του ΕΕΣ στα αγγλικά, σύντομα δε θα διατίθεται και στις υπόλοιπες γλώσσες της ΕΕ. Το ΕΕΣ εξέδωσε πρόσφατα γνώμες σχετικά με το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», τον κανονισμό για το ΠΔΠ και τους ιδίους πόρους της ΕΕ. Σύντομα θα δημοσιευθούν και άλλες, μεταξύ των οποίων σχετικά με το Ευρωπαϊκό Ταμείο, το πλαίσιο επιδόσεων, τον μηχανισμό «Παγκόσμια Ευρώπη», τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας και το Erasmus+. Το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησαν από το ΕΕΣ να γνωμοδοτήσει σχετικά, προτού εξετάσουν τα ίδια τις εν λόγω προτάσεις.
Αναλυτικά η γνωμοδότηση στον σύνδεσμο: https://www.eca.europa.eu/el/publications/OP-2026-05
