ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
Στην ελληνική αγορά διατίθενται διάφορες κατηγορίες προϊόντων, όπως εκχυλίσματα φυκών, χουμικά και φουλβικά οξέα, υδρολυμένες πρωτεΐνες και αμινοξέα, καθώς και μικροβιακά σκευάσματα με ωφέλιμους μικροοργανισμούς
Παρά τη δυναμική και τις προοπτικές τους, δεν είναι «εύκολο» εργαλείο. Ένα προϊόν μπορεί να εμφανίζει πολύ καλές επιδόσεις στο εργαστήριο, αλλά να μην αποδίδει το ίδιο στο χωράφι.
Των Κωνσταντίνου Α. Αλιφέρη,* Σωτήριου Γιαννακάρη, Ιωάννη Φ. Καλαμπόκη, Χρήστου Ν. Κερεζούδη
Εργαστήριο Γεωργικής Φαρμακολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Biostimulant, Biocontrol & Pesticide Metabolomics Group (B2PMG)
Οι βιοδιεγέρτες δεν είναι λιπάσματα με τη στενή έννοια του όρου, ούτε φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Πρόκειται για σκευάσματα που δρουν ενεργοποιώντας φυσικές διεργασίες του φυτού ή της ριζόσφαιρας, βελτιώνοντας την αποδοτικότητα χρήσης των θρεπτικών στοιχείων, την αντοχή σε αβιοτικές καταπονήσεις, την ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων ή/και τη διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος.
Στην ελληνική αγορά διατίθενται διάφορες κατηγορίες προϊόντων, όπως εκχυλίσματα φυκών, χουμικά και φουλβικά οξέα, υδρολυμένες πρωτεΐνες και αμινοξέα, καθώς και μικροβιακά σκευάσματα με ωφέλιμους μικροοργανισμούς. Ωστόσο, η ταχεία εξάπλωσή τους έχει συνοδευτεί από ένα σημαντικό πρόβλημα, τη μη επαρκώς τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα για πολλά από τα εμπορικά σκευάσματα που κυκλοφορούν στην ελληνική αγορά, γεγονός που δημιουργεί πρόβλημα τόσο στους παραγωγούς όσο και στους γεωπόνους. Αυτό, με τη σειρά του, έχει ως αποτέλεσμα η κατηγορία των βιοδιεγερτών συχνά να αντιμετωπίζεται είτε με υπερβολικές προσδοκίες είτε με δυσπιστία, ενώ στην πράξη η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τη σωστή επιλογή προϊόντος και τον κατάλληλο χρόνο εφαρμογής, ανάλογα με την καλλιέργεια και τις εδαφοκλιματικές συνθήκες.
Η σημασία του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1009
Ακριβώς εδώ έγκειται η σημασία του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1009, με την εφαρμογή του να αποτελεί καθοριστική εξέλιξη, διότι για πρώτη φορά καθορίζει με σαφήνεια τους βιοδιεγέρτες ως προϊόντα λίπανσης και θέτει συγκεκριμένες απαιτήσεις συμμόρφωσης, ασφάλειας και τεκμηρίωσης. Με άλλα λόγια, εισάγει ένα πιο αυστηρό πλαίσιο, που στοχεύει να περιορίσει την «γκρίζα ζώνη» της αγοράς και να ενισχύσει τη διαφάνεια, κάτι που είναι προς όφελος του παραγωγού, της βιομηχανίας βιοδιεγερτών και του καταναλωτή.
Να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη ένα αποδεδειγμένα επιτυχημένο πρότυπο αυστηρής και αποτελεσματικής αξιολόγησης γεωργικών εισροών, τον Κανονισμό (ΕΚ) 1107/2009 για τη διάθεση φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην αγορά. Ο 1107/2009, μέσα από ένα ξεκάθαρο σύστημα κριτηρίων, διαδικασιών αξιολόγησης, επιστημονικής τεκμηρίωσης και εφαρμογής της αρχής τής προφύλαξης, διαμόρφωσε ένα πλαίσιο που, παρά τις δυσκολίες και τις καθυστερήσεις τις οποίες συχνά προκαλεί, εξασφάλισε υψηλό επίπεδο προστασίας για τον άνθρωπο, τα ζώα και το περιβάλλον, ενώ ταυτόχρονα δημιούργησε μια σχετικά σταθερή αγορά με κανόνες. Με την ίδια φιλοσοφία, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1009 επιχειρεί να «ωριμάσει» και να θωρακίσει την αγορά των βιοδιεγερτών, ώστε να περάσουμε από τη λογική των γενικών ισχυρισμών σε προϊόντα με σαφή ταυτότητα, αποδεδειγμένη λειτουργικότητα και ελεγχόμενη ποιότητα, κάτι που αποτελεί βασική προϋπόθεση για να εμπιστευτεί ο Έλληνας παραγωγός αυτή τη νέα γενιά προϊόντων. Η θετική επίδραση του Κανονισμού θα αυξηθεί τα επόμενα χρόνια μέσω των βελτιώσεων που προβλέπονται σε αυτόν.
Τι σημαίνει για τον Έλληνα παραγωγό
Για τον Ελληνα παραγωγό, η πρακτική σημασία αυτής της εξέλιξης είναι ιδιαίτερα μεγάλη: μειώνεται ο κίνδυνος χρήσης αμφίβολων σκευασμάτων, ενισχύεται η αξιοπιστία των δηλώσεων αποτελεσματικότητας, ενώ δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε προϊόντα που φέρουν σήμανση CE να μπορούν να κυκλοφορούν με ενιαία κριτήρια σε όλη την ευρωπαϊκή αγορά. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι ο Κανονισμός λειτουργεί προστατευτικά απέναντι σε φαινόμενα παραπλανητικών ισχυρισμών και αμφιβόλου ποιότητος εισαγωγών, τα οποία ιστορικά έχουν επηρεάσει την ελληνική αγορά, ενώ έχουν αυξήσει το ρίσκο για το εισόδημα του Ελληνα παραγωγού. Η σημασία των βιοδιεγερτών αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η γεωργία βρίσκεται ήδη στην «πρώτη γραμμή» της κλιματικής κρίσης. Σε πολλές περιοχές της χώρας, η συζήτηση στρέφεται στην προστασία της παραγωγής, παρά στην αύξησή της. Σε αυτή τη συνθήκη, οι βιοδιεγέρτες μπορούν να λειτουργήσουν ως τεχνολογικό εργαλείο που ενισχύει την ανθεκτικότητα των καλλιεργούμενων ειδών και προσφέρουν ένα επιπλέον επίπεδο προστασίας έναντι απρόβλεπτων καταπονήσεων. Ιδιαίτερα σε καλλιέργειες υψηλής οικονομικής σημασίας, όπως η ελιά, το αμπέλι, τα κηπευτικά, τα ακρόδρυα και οι θερμoκηπιακές καλλιέργειες, η χρήση βιοδιεγερτών μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη αξιοποίηση της λίπανσης, στη διατήρηση της ποιότητας και τελικά στη βελτίωση της οικονομικής βιωσιμότητας της παραγωγής. Η ύπαρξη σαφών προδιαγραφών και ελέγχων είναι ο μόνος τρόπος ώστε ο παραγωγός να επενδύει με ασφάλεια, χωρίς να μετατρέπεται η αγορά σε πεδίο πειραματισμού με αβέβαιο αποτέλεσμα.
Από τι εξαρτάται η αποτελεσματικότητα
Ωστόσο, παρά τη δυναμική και τις προοπτικές τους, οι βιοδιεγέρτες δεν είναι «εύκολο» εργαλείο. Ένα προϊόν μπορεί να εμφανίζει πολύ καλές επιδόσεις στο εργαστήριο, αλλά να μην αποδίδει το ίδιο στο χωράφι. Η αποτελεσματικότητα δεν εξαρτάται μόνο από το ίδιο το σκεύασμα, αλλά σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες εφαρμογής, το στάδιο ανάπτυξης της καλλιέργειας, την κατάσταση του εδάφους, τη θρέψη και τις καιρικές συνθήκες. Έτσι, το ίδιο προϊόν μπορεί να δώσει ικανοποιητικά αποτελέσματα σε ένα χωράφι και περιορισμένη ανταπόκριση σε ένα άλλο. Για τον λόγο αυτόν, η αγορά στρέφεται προς την αυστηρότερη αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, με έμφαση σε μετρήσιμα αποτελέσματα, επαναληψιμότητα και καλύτερη κατανόηση της δράσης των προϊόντων αυτών, γεγονός που καθιστά αναγκαίες τις δοκιμές πεδίου και την εκπαίδευση γεωπόνων και παραγωγών. Σε κάθε περίπτωση, καθοριστικός είναι ο ρόλος του γεωπόνου, ο οποίος καλείται να επιλέγει προϊόντα βάσει δεδομένων και να τα εντάσσει σε ολοκληρωμένα προγράμματα θρέψης και διαχείρισης καταπονήσεων. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναμένεται να εξελιχθεί περαιτέρω, με αυστηρότερες απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας, ποιοτικού ελέγχου και ασφάλειας, λειτουργώντας ως φίλτρο για την αγορά – τα επιστημονικά τεκμηριωμένα και αξιόπιστα προϊόντα θα παραμείνουν, ενώ τα χαμηλής ποιότητας θα περιοριστούν.
Για μια πιο ανθεκτική, αποδοτική και βιώσιμη γεωργία
Συμπερασματικά, οι βιοδιεγέρτες δεν είναι απλώς μια νέα εμπορική κατηγορία, αλλά ένα σημαντικό συμπληρωματικό εργαλείο μετάβασης προς μια πιο ανθεκτική, αποδοτική και βιώσιμη ελληνική γεωργία. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1009 δημιουργεί ένα πλαίσιο που μπορεί να προστατεύσει τον παραγωγό και να ενισχύσει την αξιοπιστία της αγοράς, θέτοντας τους κανόνες. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι να αυξηθούν απλώς τα προϊόντα που κυκλοφορούν, αλλά να επικρατήσουν όσα προσφέρουν πραγματική αξία στον αγρό, με μετρήσιμα αποτελέσματα και τεκμηριωμένη δράση. Οπως ακριβώς ο Κανονισμός 1107/2009 καθιέρωσε ότι «κανένα φυτοπροστατευτικό προϊόν δεν μπορεί να σταθεί χωρίς αξιολόγηση», έτσι και η πλήρης εφαρμογή τού 2019/1009 μπορεί να καθιερώσει ότι «κανένας βιοδιεγέρτης δεν μπορεί να σταθεί χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση». Οι κανόνες δεν περιορίζουν την καινοτομία, αλλά αποτελούν την προϋπόθεση ώστε η καινοτομία να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο στον αγρό.
Καθοριστικός ο ρόλος της ακαδημαϊκής έρευνας
Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος της ακαδημαϊκής έρευνας καθίσταται καθοριστικός, καθώς η μετάβαση από τους γενικούς ισχυρισμούς στην τεκμηριωμένη δράση βιοδιεγερτών προϋποθέτει πειραματική αξιολόγηση, μηχανιστική κατανόηση και επαναληψιμότητα αποτελεσμάτων σε συνθήκες αγρού. Από τη δική μας πλευρά, στο Εργαστήριο Γεωργικής Φαρμακολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και το Biostimulant, Biocontrol & Pesticide Metabolomics Group (B2PMG), επενδύουμε συστηματικά στην ανάπτυξη σύγχρονων πρωτοκόλλων ανάπτυξης και αξιολόγησης βιοδιεγερτών, αξιοποιώντας προηγμένες πλατφόρμες ανάπτυξης φυτών και μεταβολομικής, ώστε η αποτελεσματικότητα να αποδεικνύεται με επιστημονικά κριτήρια και μετρήσιμα δεδομένα.
H συνεργασία με την Dekagro συνδυάζει την επιστημονική τεκμηρίωση με την παραγωγική δυνατότητα και την εφαρμογή στην αγορά
Η συνεργασία του εργαστηρίου μας με την εταιρία Dekagro είναι ιδιαίτερης αξίας, καθώς συνδυάζει την επιστημονική τεκμηρίωση με την παραγωγική δυνατότητα και την εφαρμογή στην αγορά. Οι βιομηχανικές παραγωγικές μονάδες της Dekagro, με σύγχρονες υποδομές παραγωγής και τυποποίησης λιπασμάτων και ειδικών σκευασμάτων βιοδιεγερτών, επιτρέπουν τη μεταφορά της γνώσης από το εργαστήριο στην πράξη, με έλεγχο ποιότητας, σταθερότητα παρτίδων και δυνατότητα κλιμάκωσης. Παράλληλα, η ενίσχυση της παραγωγής τέτοιων προϊόντων εντός Ελλάδας αποτελεί στρατηγικής σημασίας εξέλιξη, καθώς μειώνει την εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενες γεωργικές εισροές, ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βιομηχανίας και δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε η καινοτομία να παραμένει και να αξιοποιείται στην εγχώρια παραγωγική βάση. Με αυτόν τον τρόπο έχει ήδη διαμορφωθεί -με πρωταγωνιστή παραγωγό την Dekagro- ένα ολοκληρωμένο μοντέλο ανάπτυξης βιοδιεγερτών, στο οποίο η καινοτομία δεν βασίζεται σε υποσχέσεις, αλλά σε δεδομένα, αξιολόγηση και συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, προσφέροντας στον Ελληνα παραγωγό προϊόντα αξιόπιστα, λειτουργικά και πραγματικά αποτελεσματικά.
Οι βιοδιεγέρτες αποτελούν σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της αποδοτικότητας των καλλιεργειών, ωστόσο η αξία τους προϋποθέτει επιστημονική τεκμηρίωση και αυστηρό πλαίσιο αξιολόγησης.
*Διευθυντής Εργαστηρίου Γεωργικής Φαρμακολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
