Κάθε μέρα έρχονται στο φως της δημοσιότητας δραματικά στοιχεία για τη δημογραφική κατάρρευση της Ευρώπης, η οποία εκφράζεται με τον χειρότερο τρόπο στον πρωτογενή τομέα.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, μέχρι το 2051 ο πληθυσμός στις αγροτικές περιοχές προβλέπεται να μειώνεται κατά 3,2% ετησίως. Πλέον έχουμε να κάνουμε με έναν διαρκώς γηράσκοντα αγροτικό πληθυσμό και με προβληματική ανανέωση των γενεών, ώστε η ανταπόκριση στις απαιτήσεις βιωσιμότητας να επιβάλλει μια στρατηγική αναπροσαρμογή.
Οι αγροτικές περιοχές στην Ε.Ε.
Οι αγροτικές περιοχές στην Ε.Ε. περιλαμβάνουν το 80% της ευρωπαϊκής επικράτειας και το 30% του πληθυσμού. Η κατάρρευση δεν ήρθε σήμερα. Την περίοδο 2000-2017, 5,6 εκατομμύρια εργαζόμενοι εγκατέλειψαν τον αγροτικό τομέα, με τη συνολική απασχόληση να μειώνεται κατά 35%. Οι Ευρωπαίοι νέοι έχουν μεταναστεύσει από τις αγροτικές περιοχές στις πόλεις και τις κωμοπόλεις, καθώς και στο εξωτερικό.
Και ενώ τα στοιχεία αυτά σοκάρουν και όλοι στην Ε.Ε. υποστηρίζουν ότι η γεωργία παραμένει ένας σημαντικός τομέας απασχόλησης (8,7 εκατ. εργαζόμενοι και 4,2% της συνολικής απασχόλησης), ο αριθμός των εργαζομένων σε αυτήν μειώνεται.
Οι μεγαλύτερες απώλειες εργατικών χεριών καταγράφονται στη Βουλγαρία (κατά μέσο όρο -8,2% ετησίως), στη Σλοβακία (-5,5% ετησίως), στην Εσθονία (-4,8% ετησίως) και τη Λετονία (-4,7% ετησίως). Το φαινόμενο αυτό ήταν ιδιαίτερα έντονο στα κράτη-μέλη που προσχώρησαν στην Ε.Ε. μετά τον Μάιο του 2004, όπως η Ρουμανία και η Πολωνία. Η κατάσταση θα αλλάξει (αν αλλάξει) μόνο μέσω της νέας ΚΑΠ, η οποία επενδύει στην επίλυση των προβλημάτων που έχουν να κάνουν με την ενίσχυση των νέων αγροτών.
Σύμφωνα με τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτη Σχοινά, αναμένεται να δημιουργηθεί ένα μοντέλο πρόσθετων χρηματοδοτικών προγραμμάτων.
Oι «οριοθετημένοι» πόροι
Στους «οριοθετημένους» πόρους περιλαμβάνονται οι άμεσες ενισχύσεις, οι επενδύσεις, οι γεωργοπεριβαλλοντικές δράσεις και οι νέοι αγρότες, δηλαδή οι βασικοί πυλώνες της αγροτικής πολιτικής που η Κομισιόν θεωρεί στρατηγικής σημασίας. Παράλληλα, δημιουργείται το νέο, Ενιαίο Δίκτυ Ασφαλείας για Κρίσεις, το οποίο ουσιαστικά διπλασιάζει το αποθεματικό κρίσεων της σημερινής ΚΑΠ, προκειμένου να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη ταχύτητα φαινόμενα όπως τα ακραία καιρικά γεγονότα, οι ζωονόσοι και οι διαταραχές της αγοράς.
Οι ειδικοί εκτιμούν πως, όσα χρήματα και αν πέσουν στην ύπαιθρο, αν δεν σταθεί κάποιος στις κοινωνικές προεκτάσεις του προβλήματος, λύση δεν υπάρχει…
Επιπλέον, προβλέπονται δυνατότητες χρηματοδότησης μέσω του νέου εργαλείου Catalyst Europe, ύψους 150 δισ. ευρώ, το οποίο θα λειτουργεί μέσω δανεισμού για επενδύσεις, καθώς και μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, που διαθέτει 20,3 δισ. ευρώ για δράσεις σε τομείς όπως η γεωργία, η βιοοικονομία και η βιοτεχνολογία.
Ελληνικό στρατηγικό σχέδιο
Στο ελληνικό στρατηγικό σχέδιο, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη στήριξη των μικρομεσαίων εκμεταλλεύσεων, των ορεινών, νησιωτικών και παραμεθόριων περιοχών, αλλά και στην ανανέωση των γενεών στον πρωτογενή τομέα. Το υπουργείο υπογραμμίζει ότι η νέα ΚΑΠ προβλέπει ειδική στρατηγική ανανέωσης των γενεών, με πρόσβαση των νέων αγροτών σε γη, χρηματοδότηση, κατάρτιση και ένα ολοκληρωμένο «πακέτο εκκίνησης».
Κρίσιμες παρεμβάσεις
Παράλληλα, στον εθνικό σχεδιασμό εντάσσονται κρίσιμες παρεμβάσεις, όπως τα εγγειοβελτιωτικά έργα, οι αρδευτικές υποδομές, η αγροτική οδοποιία, τα ευρυζωνικά δίκτυα στις αγροτικές περιοχές, η μεταποίηση γεωργικών προϊόντων, αλλά και το σύστημα AKIS για τη μεταφορά γνώσης, την καινοτομία και την ψηφιοποίηση της γεωργίας.
Αν όλα αυτά γίνουν, ίσως μπει φρένο στην κατρακύλα. Θα μπει; Αρκούν οι επιδοτήσεις για να αλλάξει το κλίμα; Οι ειδικοί εκτιμούν πως, όσα λεφτά και αν πέσουν στην ύπαιθρο, αν δεν σταθεί κάποιος στις κοινωνικές προεκτάσεις του προβλήματος, λύση δεν υπάρχει…
