ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ»
ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ ΠΑΠΑΔΑΚΗ
Καλλιεργούν σχεδόν τα πάντα, ανακυκλώνουν τα πάντα, αφού «δεν πετάμε τίποτα εδώ», και έχουν φέρει τα φυτά και τα δέντρα σε ένα τέτοιο επίπεδο, που δεν χρειάζονται πλέον τίποτα, καθώς η ίδια η φύση πλέον «κάνει τη δουλειά της»… Ο λόγος για τον Μιχάλη Μανιαδάκη, τη σύζυγό του Μαρία Καπνιστού και το αγρόκτημά τους στα Ανω Καλέσια του Δήμου Μαλεβιζίου, μόλις 15 χιλιόμετρα από την πόλη του Ηρακλείου.
Το αγρόκτημα είναι μόλις 3 στρεμμάτων, αλλά αποτελεί μία σημαντική όαση για τους επισκέπτες του, που είναι κυρίως σχολεία. Αλλωστε, το αγρόκτημα ονομάζεται «Το μικρό σχολείο της γης» και όχι άδικα, αφού ο Μιχάλης Μανιαδάκης λέει στον «Ελληνα Αγρότη» πως «η ελπίδα μας βρίσκεται στα παιδιά. Οι μεγάλοι δεν αλλάζουν εύκολα τρόπους, συνήθειες και συμπεριφορές ως προς την καλλιέργεια της γης»!
Οικολογική Γεωργία
Ο Μιχάλης Μανιαδάκης είναι τεχνολόγος ανθοκομίας και έχει σπουδάσει Οικολογική Γεωργία σε Ελλάδα και εξωτερικό. Οπως λέει στην εφημερίδα μας, η μέθοδος του είναι η διαστρωματική ανασύνθεση, χωρίς σκάψιμο, χωρίς την ανάγκη χρήσης μηχανημάτων, χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις.
«Μοιάζει με βιολογική γεωργία, αλλά είναι κάτι περισσότερο»
«Η μέθοδός μας λέγεται περμακουλτούρα (permaculture), που ουσιαστικά τι λέει; “Μόνιμη γεωργία και μόνιμος πολιτισμός. Ή, αλλιώς, βιώσιμη γεωργία και βιώσιμος πολιτισμός». Διότι, δεν μπορούμε να πούμε ότι κάνουμε βιώσιμη γεωργία, αν δεν συμπληρωθεί αυτό από έναν τρόπο σκέψης, από μία στάση ζωής και μια φιλοσοφία. Δηλαδή, αν είναι απλά μία μέθοδος, τότε έχουμε και τα αποτελέσματα αυτά που δημιουργήθηκαν από την άφιξη της βιολογικής γεωργίας. Στην αρχή κάποιοι άνθρωποι είχαν ένα ουτοπικό όνειρο, να βοηθήσουν το περιβάλλον με τη βιολογική γεωργία. Και μετά έγινε ένας πιστοποιητικός οργανισμός, ο οποίος έχει συγκεκριμένες δοσολογίες και προδιαγραφές και έγινε ένα “στεγνό σύστημα”, και όχι κάτι που έχει πίσω του και μια έμπνευση, το οποίο να “βλέπει” οραματικά ότι ο πλανήτης είναι το σπίτι μας. Και ότι ο τρόπος που καλλιεργούμε έχει άμεση επίπτωση αρνητική, αν χρησιμοποιούμε φάρμακα, αν έχουμε συστηματική εκμηχάνιση. Εδώ δεν χρησιμοποιούμε καθόλου μηχανήματα, καθόλου φυτοφάρμακα, καθόλου λιπάσματα – ούτε καν βιολογικά».
Αρμονικές διασυνδέσεις
Οπως εξηγεί ο Μιχάλης Μανιαδάκης, όταν ξεκινήσει ένα τέτοιο σύστημα, μοιάζει αρχικά με τη βιολογική γεωργία, «αλλά σιγά σιγά, καθώς εγκαθίσταται το οικοσύστημα, αρχίζει να υπάρχει συνοχή μεταξύ των ειδών και αρχίζουν μεταξύ τους οι αρμονικές διασυνδέσεις. Τότε το σύστημα αυτορρυθμίζεται και δεν χρειάζεται ο άνθρωπος να κάνει πολλά πράγματα».
Αξίζει να αναφερθεί ότι στο «Μικρό σχολείο της γης», σε ένα παρτέρι επτά τετραγωνικών, καλλιεργούνται με τη μέθοδο της συγκαλλιέργειας πάνω από 40 διαφορετικά είδη φυτών.
Μάλιστα, ως προς τη θεωρία ότι «δεν μπορεί να γίνει η συγκαλλιέργεια μεταξύ όλων των ειδών», ο Μιχάλης Μανιαδάκης λέει ότι «είναι μια θεωρία που δεν έχει αποδειχτεί πλήρως. Εμείς το βλέπουμε πιο σφαιρικά: Οτι σε αυτήν την κλίμακα, τη μικρή, μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα».
Αρχικά, γινόταν τροφοδοσία οικογενειών κατ’ οίκον
Το «Μικρό Σχολείο της Γης», όταν ξεκίνησε τη λειτουργία του, τροφοδοτούσε μέσα στην οικονομική κρίση οικογένειες που προπλήρωναν τα προϊόντα και γινόταν σταδιακά η τροφοδοσία τους, με κατ’ οίκον μεταφορά των αγνών και φρέσκων αγαθών του αγροκτήματος.
Ηταν μία διαδικασία που εξασφάλιζε στα νοικοκυριά των Καλεσίων, και όχι μόνο, προϊόντα όχι τόσο σε τιμές χαμηλότερες της αγοράς όσο οπωροκηπευτικά και φρούτα που ήταν κάτι… παραπάνω από βιολογικά και φυσικά ολόφρεσκα – κάτι που δεν μπορεί εύκολα κανείς να το βρει στις οργανωμένες αγορές. Ομως, δεν υπήρχε από πολλούς προπληρωμή και έτσι δεν έβγαινε το κόστος.
Η απόφασή της για τα σχολεία
Ο Μιχάλης με τη σύζυγό του Μαρία πολύ γρήγορα αποφάσισαν να στραφούν στα σχολεία. Οπως λέει ο Μιχάλης Μανιαδάκης, δεν ήταν μόνο βιοποριστική η απόφαση αυτή. Είχε να κάνει και με το γεγονός ότι «εμείς επενδύουμε στα παιδιά, γιατί τα παιδιά είναι το μέλλον. Δεν μπορούμε να περιμένουμε από τους μεγάλους να αλλάξουν συνήθειες». Ωστόσο, κάθε Σάββατο το αγρόκτημα είναι ανοικτό και στο κοινό. Και έτσι κάθε Σάββατο όσοι επιθυμούν να προμηθευτούν τα προϊόντα που παράγονται εκεί, πηγαίνουν και ψωνίζουν, καλύπτοντας ένα μέρος των αναγκών τους.
Η οικονομική κρίση και ο αστικός λαχανόκηπος ή «Στην πόλη περιβόλι»
Το όνειρο άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά μέσα στην οικονομική κρίση, λίγο πριν από το 2010. Ο Μιχάλης Μανιαδάκης ήταν τότε στην Αθήνα. «Στην αρχή δημιουργήσαμε μια εταιρία αστικών λαχανόκηπων, που την ονομάζαμε “Στην πόλη περιβόλι” και τότε, στην οικονομική κρίση, είχαμε κάνει πάρα πολλούς λαχανόκηπους σε μπαλκόνια, σε ταράτσες, και μάλιστα σε ανθρώπους που ανήκαν σε διαφορετικές τάξεις.
Και φτωχοί και πλούσιοι
Δηλαδή σε οικογένειες που ήταν πάρα πολύ φτωχές και σε οικογένειες που ήταν πάρα πολύ πλούσιες. Υπήρχαν παραδείγματα πάρα πολλά. Και, μάλιστα, είχε γίνει τότε κι ένα ντοκιμαντέρ από την κρατική τηλεόραση, στο οποίο συμμετείχαμε και εμείς σε 13 επεισόδια, και εκεί ήρθαν στο φως όλες οι οικολογικές δράσεις που υπήρχαν σε όλη την Ελλάδα και μέσα σε αυτές τις δράσεις ήμασταν κι εμείς».
Oπως λέει ο Μιχάλης Μανιαδάκης: «Ηταν μία τυχαία συγκυρία. Και, μάλιστα, εγώ δεν έκανα τίποτα. Απλά είπα ότι “εγώ φτιάχνω λαχανόκηπους”. Μάλιστα, την ιδέα την είχα πάρει από το Σαν Φρανσίσκο, όπου έκαναν λαχανόκηπους και μετά οι κάτοικοι μεταξύ τους αντάλλασσαν τα περισσεύματά τους».
Στο κτήμα της οικογένειας
Από τότε ο ίδιος έλεγε στη σύζυγό του να μετακομίσουν στην Κρήτη, στο κτήμα που η οικογένειά της είχε στα Ανω Καλέσια, όπως και έγινε. «Είχαμε ξεκινήσει από την Αθήνα, γιατί τότε υπήρχε ο φόβος ότι οι Αθηναίοι δεν θα έχουν ούτε να φάνε. Και εγώ ξεκίνησα από το 2008. Και στο 2011, που είχαμε τη μεγάλη κρίση, ήδη πάρα πολλοί άνθρωποι είχαν κάνει τους λαχανόκηπούς τους. Εμείς στη συνέχεια κατεβήκαμε εδώ γύρω στο 2016 με 2017» αναφέρει.
Το εγχείρημα δεν ήταν εύκολο. Ομως, είχε γερές βάσεις από την επιτυχία της προσπάθειας στην Αθήνα. Επρεπε αρχικά να γίνει ένας σχεδιασμός. Συγκεκριμένα, αυτός ο σχεδιασμός περιλαμβάνει την κομποστοποίηση, που είναι μία πολύ σπουδαία διαδικασία σε ένα τέτοιο αγρόκτημα.
«Είμαστε σαν ένα μικρό, θεματικό πάρκο. Χρησιμοποιούμε κομπόστ, αλλά έχουμε και μεταφερόμενα κοτέτσια, τα οποία τα μεταφέρουμε πάνω από τα παρτέρια, όπου δημιουργείται κοπριά. Οι κότες σκαλίζουν ελάχιστα και έτσι δεν διαταράσσεται και η μικροβιακή χλωρίδα με τους μικροβιακούς οργανισμούς που βρίσκονται μέσα στο χώμα – είναι κάτι που μας ενδιαφέρει πάρα πολύ, για να έχουμε το τελικό αποτέλεσμα. Μας ενδιαφέρουν πάρα πολύ τα “μικρόβια” που βρίσκονται στο έδαφος, γιατί αυτά διατηρούν και αυξάνουν τη γονιμότητα του εδάφους» λέει ο ίδιος.
Η χρήση των γεωσκώληκων
Παράλληλα, χρησιμοποιούνται οι γεωσκώληκες, που αποδομούν τα υλικά που υπάρχουν μέσα στο κομπόστ, όπως εξηγεί ο Μιχάλης Μανιαδάκης.
Ταυτόχρονα, χρησιμοποιούνται τα κλαδιά των δέντρων, που υπάρχουν σε μεγάλο αριθμό μέσα στο κτήμα, για τη δημιουργία ροκανιδιού, με το οποίο σκεπάζονται τα παρτέρια. Ο ίδιος παράλληλα ξεκαθαρίζει ότι τα άγρια χόρτα που βρίσκονται και αναπτύσσονται μέσα στο αγρόκτημα δεν αφαιρούνται, καθώς πολλά από αυτά είναι βρώσιμα και έτσι προστατεύονται, ώστε να μαζεύονται κι αυτά, όταν βρίσκονται στην κατάλληλη εποχή.
Η πρώιμη παραγωγή, το μεγάλο μυστικό
«Το πιο μεγάλο μυστικό σε όλη αυτήν την τεχνική του λαχανόκηπου είναι ότι προσπαθούμε να εξασφαλίσουμε πρώιμη παραγωγή» εξηγεί ο Μιχάλης Μανιαδάκης.
«Από 15 Δεκεμβρίου είχα βάλει στο μικρό θερμοκήπιο τους σπόρους για τις πρώτες ντομάτες από ντόπιες και παραδοσιακές ποικιλίες και 1η Μαρτίου κάτω στο έδαφος είχαν φυτευτεί τα πρώτα φυτά. Για το κρύο καλύπτουμε τα φυτά με ύφασμα, που είναι σαν προστατευτικό δίχτυ».
Με αυτόν τον τρόπο αξιοποιείται το βρόχινο νερό. «Ειδικά το βρόχινο νερό έχει πολλά οφέλη. Το μαζεύουμε όσο μπορούμε. Αλλά τα φυτά, όταν φυτευτούν νωρίς, το βρίσκουν κάτω στο έδαφος, το οποίο είναι ο καλύτερος συλλέκτης του νερού».