Τα περασμένα 30 χρόνια, η μέση θερμοκρασία σε όλη την Ελλάδα έχει ανέβει κατά 1,5 βαθμούς Κελσίου, ενώ σε ορισμένες περιοχές, όπως στο βορειοδυτικό τμήμα της Ελλάδας, η μεταβολή φτάνει μέχρι και τους 2 βαθμούς Κελσίου. Αυτό είναι ένα από τα πιο ακλόνητα συμπεράσματα της επιστημονικής έκθεσης “Μεταβολές κλιματικών παραμέτρων στην Ελλάδα”, την οποία υλοποίησε η Greenpeace σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.
TΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΥΡΑΤΙΔΗ
Εξίσου καθοριστικό στοιχείο της μελέτης, το οποίο επηρεάζει κυρίως τις δενδρώδεις καλλιέργειες, είναι η μείωση των ημερών παγετού, οι οποίες είναι κρίσιμες για τη φυσιολογική τους ανάπτυξη. Ελιά και αμπέλι, δύο από τις παραδοσιακές καλλιέργειες στη χώρα μας παρουσιάζουν σταθερά μειωμένες αποδόσεις τα τελευταία χρόνια, στις οποίες εκτός των παραμέτρων που προαναφέραμε συμβάλει και η ξηρασία. “Είναι πολύ πιθανό να δούμε την καλλιέργεια της ελιάς να μετακομίζει σε βορειότερες περιοχές.”, λέει ο Ηλίας Κάνταρος, γεωπόνος και σύμβουλος της Greenpeace σε θέματα καλλιεργειών. Ο ίδιος ανέφερε ότι “Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) 2023-2027 επιδοτεί ορθώς την καλλιέργεια ποικιλιών που είναι ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή, αλλά λανθασμένα άλλες εναλλακτικές καλλιέργειες ξένες όμως προς το μεσογειακό μοντέλο διατροφής.”
Οι αλλαγές δεν θα είναι εύκολες
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η Greenpeace, πάνω από το 80% των καλλιεργειών στην Ελλάδα είναι μικρές καλλιέργειες, οι οποίες ήδη δυσκολεύονται σημαντικά να προσαρμοστούν στις αλλαγές που φέρνει η κλιματική αλλαγή, αλλά και τις απαιτήσεις του Green Deal. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, το 31% των καλλιεργειών μικρής κλίμακας έχουν εξαφανιστεί τα περασμένα 15 χρόνια.
Οι λόγοι είναι κυρίως οικονομικοί, καθώς το κόστος καλλιέργειας σε συνδυασμό με τη μειωμένη παραγωγή που οφείλεται στους κλιματικούς παράγοντες, κάνει τελικά την καλλιέργεια μη βιώσιμη. Αν σε αυτά προστεθεί και η έλλειψη εργατικού δυναμικού, έχουμε την τέλεια συνταγή για μια διαρκή συρρίκνωση της πρωτογενούς παραγωγής.
Η πάγια λύση της Greenpeace είναι μια σταδιακή αποστασιοποίηση από το μοντέλο εντατικής γεωργίας, το οποίο βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα, ακριβές και ρυπογόνες χημικές εισροές, αλόγιστη κατανάλωση νερού και τη νοοτροπία των επιδοτήσεων. Πιο αναλυτικά, οι προτάσεις της περιλαμβάνονται σε ένα δεκάλογο αρχών για ένα νέο αγροδιατροφικό μοντέλο.
Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί είναι αν οι προτάσεις αυτές αποτελούν μια γραμμή άμυνας ή μια λύση αντιστροφής της κλιματικής αλλαγής; Δεδομένων των γεωπολιτικών εξελίξεων, οι πιθανότητες να εφαρμοστεί το Green Deal γίνονται ολοένα και μικρότερες.
Οι προτάσεις της Greenpeace
Βάσει των αποτελεσμάτων της μελέτης, η Greenpeace βλέπει άμεσο κίνδυνο για τον πρωτογενή τομέα και προτείνει ένα νέο παραγωγικό μοντέλο που πρέπει να βασίζεται σε δύο επίκαιρες προτεραιότητες: ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αγροσυστημάτων (άμεση και μακροπρόθεσμη) και προστασία της βιοποικιλότητας, που αποτελεί κλειδί για τις υπηρεσίες που μπορεί να προσφέρει ένα οικοσύστημα όπως η φυτοπροστασία, η επικονίαση, η ανακύκλιση θρεπτικών ουσιών και η προσαρμογή στις κλιματικές συνθήκες. Κανένα σύστημα δεν μπορεί να είναι λειτουργικό και υγιές χωρίς βιοποικιλότητα.
Για να υλοποιηθεί το μοντέλο αυτό, η Greenpeace προτείνει δέκα αρχές:
- Προώθηση αγροοικολογικών, φιλοπεριβαλλοντικών πρακτικών
- Στήριξη στα αγροκτήματα μικρής κλίμακας
- Ορθολογική διαχείριση υδάτινων πόρων
- Δραστική μείωση χημικών για υγιές έδαφος
- Απεξάρτηση από λιπάσματα
- Προτεραιότητα στην παραγωγή τροφής για ανθρώπους
- Ριζική αλλαγή κτηνοτροφικού μοντέλου και δραστική μείωση κατανάλωσης κρέατος
- Ενίσχυση της μελισσοκομίας
- Διαφάνεια, συνεργασία και συμμετοχή
- Διατροφική κυριαρχία
