Στο πλαίσιο της κοινής αγροτική πολιτικής της περιόδου 2014-2022 διατέθηκαν ενωσιακά και εθνικά κονδύλια ύψους 1 δισ. ευρώ για έργα καινοτομίας.
Πολλά από τα χρηματοδοτηθέντα έργα υστερούσαν σε επίπεδο δυναμικού καινοτομίας ή πρακτικού αντικτύπου. Εμπόδιο στην επίτευξη αποτελεσμάτων η ελλιπής εστίαση στις ανάγκες των γεωργών και η ανεπαρκής διάδοση των νέων γνώσεων.
Σύμφωνα με ειδική έκθεση που δημοσίευσε το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ), το εργαλείο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της βιωσιμότητας της γεωργίας μέσω της καινοτομίας, η EIP-AGRI, δεν έχει αξιοποιηθεί στο έπακρο. Παρά τη διάθεση ενωσιακής και εθνικής χρηματοδότησης ύψους σχεδόν 1 δισ. ευρώ για την προώθηση καινοτόμων γεωργικών πρακτικών μεταξύ 2014 και 2022, σε πολλές περιπτώσεις η παραχθείσα καινοτομία δεν ήταν χρήσιμη, στερούνταν εφαρμοσμένης αξίας ή δεν υιοθετήθηκε σε ευρεία κλίμακα.
Το ΕΕΣ συνιστά να ενισχυθεί η εστίαση στις πρακτικές ανάγκες των γεωργών, να βελτιωθεί η επιλογή των έργων και να διαδίδονται αποτελεσματικότερα τα αποτελέσματα, ώστε να επωφεληθεί ολόκληρος ο τομέας από την καινοτομία.
Θεσπισθείσα το 2012, η Ευρωπαϊκή Σύμπραξη Καινοτομίας για την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα της γεωργίας (EIP AGRI) χρηματοδοτείται από την κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) και την πολιτική έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ (πρόγραμμα «Ορίζων»). Υπό την ΚΓΠ 2014-2022, η σύμπραξη χρηματοδότησε περισσότερα από 4 000 έργα καινοτομίας, με στόχο την τόνωση της παραγωγικότητας και της βιωσιμότητας μέσω της συνεργασίας μεταξύ γεωργών, ερευνητών, συμβούλων και επιχειρήσεων του αγροδιατροφικού τομέα.
«Η καινοτομία είναι το κλειδί για την ενίσχυση της οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας του γεωργικού τομέα», δήλωσε ο João Leão, Μέλος του ΕΕΣ και αρμόδιος για τον έλεγχο. «Το εργαλείο της ΕΕ για την προώθηση της καινοτομίας σε επίπεδο γεωργικών εκμεταλλεύσεων θα μπορούσε να είχε αξιοποιηθεί με οικονομικά αποδοτικότερο τρόπο. Ορισμένες ευκαιρίες χάθηκαν επειδή δεν καλύφθηκαν πρακτικές ανάγκες των γεωργών, παρόλο που, όταν εμπλέκονταν άμεσα γεωργοί, οι πιθανότητες επιτυχίας ήταν αισθητά αυξημένες».
Το ΕΕΣ διενήργησε ανάλυση βάσει δεδομένων και εξέτασε δείγμα 70 έργων στην Ισπανία, τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες και την Πολωνία. Διαπίστωσε ότι το δυναμικό καινοτομίας σπάνια αποτελούσε καθοριστικό παράγοντα στην επιλογή των έργων και ότι, σε γενικές γραμμές, η συμμετοχή γεωργών ήταν περιορισμένη και η εστίαση στις ανάγκες τους για καινοτομία ανεπαρκής. Ωστόσο, διαπιστώθηκε ότι η ενεργός συμμετοχή γεωργών σε έργα αύξανε όχι μόνο τις πιθανότητες επιτυχίας, αλλά και την ποιότητα της παραγόμενης καινοτομίας. Για παράδειγμα, ένα έργο που αφορούσε τη δοκιμαστική εφαρμογή ξηρής σποράς για την καλλιέργεια ρυζιού είχε ως αποτέλεσμα η τεχνική αυτή να υιοθετηθεί σε μια ολόκληρη περιοχή της Ισπανίας.
Το ΕΕΣ διαπίστωσε επίσης ότι σχεδόν το ένα τρίτο των έργων που εξέτασε είχε στην καλύτερη περίπτωση μικρή άμεση συνάφεια με τη γεωργία, καθώς ορισμένα έργα επικεντρώνονταν σε τομείς όπως η βιομηχανική επεξεργασία τροφίμων ή η ανάπτυξη εμπορικής ταυτότητας. Ένα έργο στην Πολωνία αφορούσε τη βιομηχανική παραγωγή βουτύρου και συνέβαλε ελάχιστα στην οικονομική βιωσιμότητα των τοπικών παραγωγών γαλακτοκομικών προϊόντων. Ένα άλλο, στην Ισπανία, είχε ως μόνο στόχο την ενίσχυση της εμπορικής ταυτότητας μιας αλυσίδας σουπερμάρκετ. Επιπλέον, το ΕΕΣ επισημαίνει ότι πάνω από τα μισά έργα δεν οδήγησαν σε επιτυχείς καινοτομίες. Σε πολλές περιπτώσεις δε, τα έργα δεν πέτυχαν πρακτικά αποτελέσματα, ανταποκρίνονταν στις ανάγκες μιας πολύ περιορισμένης ομάδας-στόχου ή ωφέλησαν κυρίως μεμονωμένα άτομα. Το ΕΕΣ εντόπισε και περιπτώσεις στις οποίες τα κονδύλια χρησιμοποιήθηκαν για την πραγματοποίηση επενδύσεων που πιθανώς θα είχαν γίνει και χωρίς τη στήριξη αυτή, ενώ δεν απέφεραν σαφή οφέλη για τον ευρύτερο τομέα.
Μια άλλη αδυναμία αφορά τη διάδοση των αποτελεσμάτων, κάτι που το ΕΕΣ θεωρεί ότι αποτελεί χαμένη ευκαιρία. Μόνο τα μισά περίπου έργα κοινοποίησαν τις γνώσεις που αποκομίστηκαν και μόλις έξι από τα 18 έργα από τα οποία προέκυψαν χρήσιμα αποτελέσματα οδήγησαν σε καινοτομίες που υιοθετήθηκαν ευρέως. Τα κράτη μέλη σε ελάχιστες περιπτώσεις προώθησαν πολλά υποσχόμενες καινοτομίες σε τοπικό επίπεδο και μεταξύ των γεωργών, παρότι στο πλαίσιο της ΚΓΠ μπορούσαν να διατεθούν κονδύλια για δράσεις κατάρτισης και εκπαίδευσης και για συμβουλευτικές υπηρεσίες. Το ΕΕΣ διαπίστωσε επίσης ότι χάθηκαν ευκαιρίες συνεργιών με το χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία («Ορίζων 2020»): παρότι στο πλαίσιο του προγράμματος διατέθηκαν πάνω από 1,5 δισ. ευρώ για την έρευνα στους τομείς της γεωργίας και της δασοκομίας κατά την περίοδο 2014-2020, κανένα από τα 70 έργα που εξετάσαμε δεν έκανε χρήση της εν λόγω χρηματοδότησης.
