Ο Τύρναβος και το μετάξι της Θεσσαλίας

Μπορεί ο Τύρναβος να είναι ιδιαίτερα γνωστός για το «μπουρανί» και το τσίπουρο, ωστόσο ήταν μια από τις πλέον παραγωγικές περιοχές της Ελλάδας, με βασικά προϊόντα το μετάξι και την αμπελουργία.

Οι κάτοικοι επεξεργάζονταν το μετάξι και το ύφαιναν. Μαζί με τα μεταξωτά υφάσματα εμπορεύονταν και τα γνωστά «μπουχάσια», βαμβακερά υφάσματα βαμμένα με ριζάρι και τα γαλάζια βαμμένα με λουλάκι. Απαιτούνταν χρόνος και επίμονη εργασία για τις στάμπες-καλούπια, που καθένα ήταν μοναδικό έργο τέχνης. Συνήθως, οι σταμπωτές, που ήταν αυτοδίδακτοι, σκάλιζαν τις στάμπες, οι οποίες ήταν κατασκευασμένες από μαλακό ξύλο (φλαμούρι) ή σκληρό (αγριογκορτσιά). Η στάμπα με βασικό μαύρο περίγραμμα ονομαζόταν «μάνα» ή «μήτρα» και παρουσίαζε το πιο λεπτό σκάλισμα. Τα  θέματα αντλούνταν από το ζωικό βασίλειο, από νεοκλασικά, αρχαιοελληνικά και νεότερα μοτίβα.

Ξακουστοί σκαλιστές στον Τύρναβο ήταν ο Λ. Σαΐνης (τέλος 19ου αιώνα) και ο Θ. Ιωαννίδης, που φοίτησε σε σχολείο τέχνης και τα έργα του βραβεύτηκαν δύο φορές στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης (1931, 1935). Στην εποχή της ακμής τους, τα εργαστήρια απασχολούσαν πολλούς τεχνίτες. Από τον 19ο αιώνα ως το 1950 περίπου ακμάζει και η δαντελοπλεκτική, που στόλιζε την τοπική ενδυμασία (πουκάμισα, μπόλιες, πετσέτες κ.ά.). Είδος δαντέλας με βελόνα ήταν η μπιμπίλα, που κατασκευαζόταν από άσπρη ή χρωματιστή ή χρυσή κλωστή. Η πιο χαρακτηριστική πολύχρωμη μπιμπίλα ήταν τα «κουκάκια», που τα φορούσαν οι γυναίκες στο κεφάλι (κεφαλομάντιλο). Η προμήθεια κουκακίων γινόταν όχι μόνο από χωριά του Νομού Λάρισας, αλλά και εκτός αυτού.

Η μεταξουργία του Τυρνάβου άρχισε να δοκιμάζεται με την ανακάλυψη των συνθετικών υφαντικών υλών, ενώ η αμπελουργία δέχτηκε ισχυρό πλήγμα με τη φυλλοξήρα, που ενέσκηψε πριν από 60 περίπου χρόνια.

Η εκτεταμένη αμπελοκαλλιέργεια θεωρείται ο κύριος συντελεστής της οικονομικής ανάπτυξης του Τυρνάβου, στην οποίο θα πρέπει να προστεθούν η βαμβακοκαλλιέργεια και η πρόοδος της γεωργίας. Υπήρξε εποχή κατά την οποία οι Τυρναβίτες καλλιεργούσαν σε μεγάλη έκταση μουριές για τη μεταξουργία, από την οποία παράγονταν κάθε χρόνο κουκούλια σε μεγάλη ποσότητα, τα οποία προωθούνταν στην Ευρώπη.

Την εποχή της δουλείας δεν ξέφυγαν από το χαράτσι οι Τυρναβίτες αμπελουργοί. Πλήρωναν κι αυτοί τον φόρο κρασιού, το λεγόμενο «κρασομοίρι». Πρόκειται για το μερίδιο του κρασιού (μούστος) που έπαιρνε η τουρκική διοίκηση από τους αμπελοκαλλιεργητές (η δεκάτη στα αμπέλια). Η πληρωμή του κρασομοιρίου γινόταν σε χρήμα πριν από τον τρύγο, δηλαδή πριν ακόμη οι αμπελοκαλλιεργητές συνάξουν τη σοδειά.

Σύμφωνα με όσα αναφέρουν οι ιστορικοί, στον Τύρναβο αλλά και στη Λάρισα δούλευαν τα κόκκινα νήματα, και οι Αμπελακιώτες που απασχολούνταν σε αυτά τα βαφεία, όταν διαπίστωσαν ότι τα κέρδη από τη δουλειά αυτή ήταν σημαντικά, έσπευσαν να δημιουργήσουν σχετικά εργαστήρια στην πατρίδα τους. Αναφέρεται μάλιστα η πληροφορία πως την τέχνη της επεξεργασίας του βαμβακιού και της βαφής των νημάτων την έφεραν στον Τύρναβο από τη Μικρά Ασία Τυρναβίτες τεχνίτες, και από εκεί διαδόθηκε στα Αμπελάκια και στη Ραψάνη.

Την εποχή εκείνη, ο Τύρναβος ήταν μεγάλο εμπορικό και βιοτεχνικό κέντρο, ενώ το εμπόριο και οι τυρναβίτικες βιοτεχνικές επιχειρήσεις πήγαιναν πολύ καλά. Συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι το 1810 η φιλοτεχνία ήταν λαμπρή και από τα χειροτεχνεία του Τυρνάβου, όπου κατασκευάζονταν μάλλινα και μεταξωτά υφάσματα, εξάγονταν βαμβακερό νήμα, πανιά και μαντίλια, καθώς και χρωματιστά υφάσματα.

Την ίδια τύχη με τον αμπελακιώτικο συνεταιρισμό, που χρεοκόπησε, είχαν και οι χειροτεχνίες του Τυρνάβου, όπου μάλιστα το 1813 πέθαναν από την πανώλη περίπου 15.000 κάτοικοι της πόλης.

spot_img

Διαβάστε ακόμη

Κουκιά, ένας θησαυρός από τη Νεολιθική εποχή

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ» «Τι κάνεις, Γιάννη; Κουκιά σπέρνω» είναι μια έκφραση που συναντάμε στη λαϊκή παράδοση, η οποία χρησιμοποιείται για να δηλώσει μια απλή εργασία, κάτι επαναλαμβανόμενο και συνηθισμένο.Η φράση αυτή δείχνει πόσο διαδεδομένη ήταν η καλλιέργεια των κουκιών...

Πατάτες Χρυσοβίτσας: Το άλλο χρυσάφι της Πίνδου

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΓΡΟΤΗΣ» Η Χρυσοβίτσα είναι ορεινό χωριό του νομού Ιωαννίνων και υπάγεται στον Δήμο Μετσόβου. Είναι χτισμένη μέσα σε ένα παρθένο φυσικό τοπίο, πολύ κοντά στις Πηγές Αώου και στον ποταμό Αραχθο, και απέχει μόλις 6 χιλιόμετρα από...

Oκτώβριος 1954: Συγκομιδή βάμβακος στην Κωπαΐδα

Από τα μέσα Σεπτεμβρίου έως τα μέσα Οκτωβρίου περίπου διαρκεί η εκκοκκιστική περίοδος, δηλαδή η περίοδος συγκομιδής βαμβακιού.Το βαμβάκι καλλιεργείται στην Ελλάδα από την ύστερη αρχαιότητα, με τις πρώτες αναφορές να γίνονται στο έργο του Παυσανία το 2ο αιώνα...

Μιτάτα: Τα «πέτρινα ιγκλού» του Ψηλορείτη

Η λέξη κατάγεται από τη λατινικό metatum, η οποία σημαίνει στρατιωτικό κατάλυμα. Στους βυζαντινούς χρόνους σήμαινε την υποχρέωση των πολιτών να παρέχουν κατάλυμα και τροφή στους ταξιδεύοντες κρατικούς υπαλλήλους ή πολίτες. Σήμερα σημαίνει το κατάλυμα του βοσκού.Τα μιτάτα στην...

Mετακινούμενη κτηνοτροφία: Η άυλη κληρονομιά μας  

Αποτελεί ένα παραδοσιακό σύστημα εκτροφής των αιγοπροβάτων σε πολλές περιοχές της Μεσογείου. Με την εποχιακή μετακίνηση των ζώων αξιοποιείται η φυσική βλάστηση τόσο των ορεινών και ημιορεινών βοσκοτόπων (άνοιξη – φθινόπωρο) όσο και των πεδινών (φθινόπωρο – χειμώνας)Παλαιότερα και...

Οταν οι Αμερικανοί «δίκασαν» την ντομάτα

Από την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί Ολα άλλαξαν για την ντομάτα στον δυτικό κόσμο το 1820, όταν ο περιηγητής, συνταγματάρχης Robert Gibbon Johnson συνέλεξε σπόρους από όλο τον κόσμο και ενθάρρυνε Αμερικανούς αγρότες να τους καλλιεργήσουνΠολλοί υποστηρίζουν ότι η...

Κεράσι από την Κερασούντα: O «βασιλιάς» των φρούτων

Από την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορείΟι αρχαίοι Ελληνες πίστευαν ότι προερχόταν από τη Μικρά Ασία, και συγκεκριμένα από την πόλη της Κερασούντας, κοντά στον Εύξεινο Πόντο. Ο Ρωμαίος στρατηγός Λούκουλλος το ανακάλυψε και το μετέφερε στην ΙταλίαMπορεί τα...

Tα μοναδικά μήλα Τριπόλεως και ο Ηλίας Πιλαφάς

Οι διατροφολόγοι αναγνωρίζουν σε αυτή την ποικιλία τη μεγάλη θρεπτική αξία. Ένα επιπλέον χαρακτηριστικό είναι η δυνατότητα να διατηρούνται επι μακρόν δίχως να αλλοιώνεται η ιδιαίτερη γεύση και τραγανότητα τουςΤα Πιλαφά Ντελίσιους (Pilafa Delicious ή Ντελίσια) είναι ποικιλία μήλων που παράγεται...

Μολοσσός Ηπείρου: Ένας καλός φύλακας

Σκεπτόμενος ανεξάρτητα, σε αντίθεση με το ροτβάιλερ και τον γερμανικό ποιμενικό, ο ελληνικός μολοσσός δεν εκτρέφεται ειδικά για να είναι υπάκουος στον άνθρωποΟι σκύλοι ουρούν και αφοδεύουν στην εξωτερική περίμετρο της περιοχής τους ώστε η μυρωδιά τους να αποθαρρύνει τα...